SMEPP 2025: „Veštačka inteligencija kao pokretač razvoja nerazvijenih područja: Mogućnosti i perspektive“ / "Artificial intelligence as a driving force for the development of underdeveloped areas: opportunities and perspectives"
Scientific conference with international participation SMEPP 2025: "Artificial Intelligence as a Driving Force for the Development of Underdeveloped Areas: Opportunities and Perspectives" organized by the Department of Economics and Computer Sciences of the University of Novi Pazar, co-organized by the Academy of Applied Studies of Kosovo-Metohija, Department of Peć - Leposavić, will be held on June 3, 2025, at the University of Novi Pazar. The goals of the conference are the promotion of artificial intelligence as a tool for sustainable development, the connection of the academic community, local self-government and the economy, as well as the definition of a new technology development strategy. _______________________________________________________________________________________________ Naučna konferencija sa međunarodnim učešćem SMEPP 2025: „Veštačka inteligencija kao pokretač razvoja nerazvijenih područja: mogućnosti i perspektive“ u organizaciji Departmana za ekonomske i računarske nauke Univerziteta u Novom Pazaru sa suorganizatorom skupa Akademijom strukovnih studija kosovsko-metohijska, Odsek Peć – Leposavić će se održati 3. juna 2025. godine na Univerzitetu u Novom Pazaru. Ciljevi konferencije su promocija veštačke inteligencije kao alata za održivi razvoj, povezivanje akademske zajednice, lokalne samouprave i privrede, kao i definisanje strategije razvoja nove tehnologije.
UPOREDNA ANALIZA PRIMENE ZAKONA O ZAŠTITI POTROŠAČA KROZ OSVRT NA NJIHOV STATUS O ZAŠTITI PRAVA U REPUBLICI SRBIJI
Ključni ili glavni predmet istraživanja ovog rada je ispitivanje pozicije novog Zakona o potrošačima u Republici Srbiji. Tačnije ovo prati kako potrošači ostvaruju potrošačka prava i putem veštačke inteligencije. Ključni rezultat ovog rada je opis aktuelne situacije, primene Zakona o zaštiti potrošača, uloga digitalne pismenosti kod potrošača i prodavca i dr. Živo istraživanje treba da nam potvrdi koje promene treba preduzeti u oblasti bolje zaštite potrošača sa posebnim osvrtom na studiju slučaja koji ćemo lično obaviti i kontaktirati potrošače u Kosovskoj Mitrovici. Metodologija koja se koristi u radu dostupna je putem interneta iz raznih studija, našeg istraživanja putem anketa, telefonskih razgovora i upitnika. Ekskluzivnost ovom radu daje lično prikupljanje podataka na zadatu temu putem inrervuja, iz raznih delatnosti, prvenstveno prodavnica prehambene robe. Ovim originalnim podacima ovaj rad dobija praktičnu upotrebu sa pozicije zaštite potrošača i njegovu poziciju u Republici Srbiji.
Copyright (c) 2025 Aleksandra Siljković, Abastasija Janićijević (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Pouzdani podaci kao osnova etičke i odgovorne primene AI
Savremeni sistemi veštačke inteligencije (AI) u velikoj meri zavise od kvaliteta podataka koje koriste za obuku i donošenje odluka. U ovom radu istaknuta je ključna uloga pouzdanih podataka kao temelja etičke i odgovorne primene AI tehnologija. Posebna pažnja posvećena je principima poverljivosti, integriteta i dostupnosti podataka, kao osnovnim stubovima sigurnosti u radu sa AI sistemima. Kroz konkretne primere pozitivne i negativne primene AI, diskutuje se o posledicama loše obrade i upotrebe podataka, kao i o tehničkim i organizacionim merama zaštite. U radu se analiziraju i etički, pravni i obrazovni aspekti odgovornosti, te se predlaže holistički pristup u izboru, obradi i primeni podataka u AI sistemima.
veštačka inteligencija, pouzdani podaci, etika, poverljivost, integritet podataka
Copyright (c) 2025 Muzafer Saračević (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
RAZVOJ I PRIMENA VEŠTAČKE INTELIGENCIJE ZA PREDVIĐANJE USPEHA STUDENATA U E-UČENJU
Predviđanje uspeha studenata u sistemima za e-učenje predstavlja ključan segment savremenog obrazovanja na svim nivoima. Prosvetni radnici sve više koriste veštačku inteligenciju za unapređenje celokupnog obrazovnog sistema kroz modernizaciju nastavnog plana i programa, istovremeno omogućavajući učenicima i studentima efikasniju primenu teorijskih znanja u praksi. Najznačajniji izazov koji se vezuje za informacione tehnologije i veštačku inteligenciju predstavlja nedovoljno poznavanje ovih moćnih alata i razumevanje njihovih mogućnosti.Ovaj rad analizira postojeće pristupe i metodologije za predikciju uspeha studenata u sistemima elektronskog učenja kroz sistematski pregled literature. Fokus je na poređenju tradicionalnih tehnika mašinskog učenja sa veštačkim neuronskim mrežama, njihovim prednostima i ograničenjima. Rad takođe razmatra praktične aspekte implementacije ovih tehnologija u obrazovnim institucijama, kao i etičke izazove koji prate njihovu primenu. Analiza postojećih pristupa i metoda ukazuje na značajan potencijal AI tehnologija u unapređenju obrazovnih ishoda.
Copyright (c) 2025 Binela Šabanović (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
MOGUĆNOSTI I PERSPEKTIVE AI U KULTURI I OBRAZOVANJU: PERSONALIZOVANA KNJIŽEVNOST NA NACIONALNIM JEZICIMA
Apstrakt: Rad tematski pripada oblasti: AI u obrazovanju. Autorke ispituju mogućnosti i ograničenja veštačke inteligencije (AI) u stvaranju književnih sadržaja u Srbiji, uzimajući u obzir područje Sandžaka kao specifičan kulturni i lingvistički kontekst. Analizirajući načine na koje AI alati transformišu književno stvaralaštvo, u radu su zastupljena pitanja identiteta autora u odnosu na tradicionalnu književnost, kao i pitanja očuvanja i negovanja jezika. U radu su primenjene deskriptivna, komparativna i kvalitativna analiza, praćene konkretnim primerima inovativnih praksi u kojima su razvijeni algoritmi za stvaranje književnih tekstova i aplikacija. Pomenutim procesima analize, autorke rada ukazuju na značaj AI alata kod kreiranja personalizovanih književnih dela, ali i na potencijalnu opasnost gubitka autentičnosti koja posebno preti manjinskim nacionalnim kulturama, kao što je sandžačka. Istraživanje upućuje na nužnost uspostavljanja balansa između tehnoloških inovacija i ljudskog kreativnog duha u cilju očuvanja književnosti, jezika i identiteta, što može biti zanimljivo područje istraživanja budućim lingvistima i književnicima.
obrazovanje, AI, personalizovana književnost, jezik, kultura nacionalnih manjina.
Copyright (c) 2025 Nejira Beširović, Iza Mihović, Rejhana Selmanović (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
APPLICATION OF SOCIAL NETWORKS IN ECONOMIC ANALYSIS OF COMPETITIVENESS AND SUSTAINABILITY OF COMPANIES
As a significant phenomenon today, social networks represent an important tool for analyzing and improving every aspect of a company's operations. They can play a particularly important role in companies that have limited financial opportunities. This paper aims to analyze the importance of social networks for business improvement, competitiveness and sustainability of companies. Considering that they represent a modern way of communicating with consumers, the task of the work is to point out the benefits that companies could have from its presence on social networks. It is an inevitable fact that the advent of the Internet has brought revolutionary changes in the general functioning of companies. If we take into account the number of users of social networks, as well as their growth from day to day, it can be said that using the opportunities that social networks provide is of fundamental importance for the business success of every modern company.
social networks, economic analysis, competitiveness, sustainability, company
Copyright (c) 2025 Nenad Kojić, dr Maja Staletović, Dr Mirjana Mrvaljevic (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ETIČKE I PRAVNE DILEME U LEGISLATIVI VJEŠTAČKE INTELIGENCIJE NA GLOBALNOM I NACIONALNOM NIVOU
Prisustvo vještačke inteligencije (AI) na globalnom planu uveliko ima svoj višestruki utacaj na gotovo sve sfere ukupnog društvenog života, čime direktno utiče na brojne ekonomske, privredne, socijalne, kulturne ali i lične živote kako društva tako i pojedinaca. Svoje višestruko i svestrano djelovanje ispoljava kako u pozitivnom tako i negativnom aspektu, pa se nužno nameće potreba njegovog sistemskog i normativnog usmjeravanja, kako na međunarodnom tako i nacionalnom nivou. Prepoznavanje potrebe pravnog i zakonskog uobličenja korišćenja i upotrebe vještačke inteligencije posledično je uslovljeno primjerima zloupotrebe koja može imati dalekosežne posledice. Multidisciplinarni pristup korišćenja vještačke inteligencije je neminovsnost, na koju upozoravaju i brojni autori, koji istovremeno smatraju da društvo u cjelini nije dovoljno pripremljeno za potpuno korišćenje vještačke inteligencije i da od njene upotrebe zavisi i budućnost čovječanstva u cjelini. Poseban akcenat adekvatne upotrebe vještačke inteligencije, pravna nauka mora da sagleda na sveobuhvatan način, čime bi se preventivno uticalo na mogućnost njene zloupotrebe, ali i predviđene sankcije ukoliko se propisane zakonske odredbe ne poštuju. Prvi na braniku očuvanja i zaštite društva upotrebe vještačke inteligencije jesu međunarodni normativni okviru, koji su definisani ugovorima, uredbama, smjernicama i slično, a što je osnovni temelj razvoja nacionalnih zakonodavstava i strategija kojima se uređuje upotreba vještačke intelgencije.
Copyright (c) 2025 Sandra Raspopović (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
PRIMJENA VJEŠTAČKE INTELIGENCIJE U KRIMINALISTIČKOM PROFILISANJU IZVRŠILACA KRIVIČNIH DJELA
Ovaj rad ima za cilj da istraži na koji način se vještačka inteligencija (AI) koristi u savremenim kriminalističkim istraživanjima, a sa naročitim fokusom na profilisanje izvršilaca krivičnih djela. U radu će biti obuhvaćen pregled postojećih tehnologija, analiza konkretnih primjera, te razmatranje prednosti i potencijalnih rizika koji prate integraciju AI u ovoj oblasti. Poseban akcenat biće stavljen na etičke i pravne izazove, kao i na potrebu za balansiranjem bezbjedonosnih interesa i zaštite ljudskih prava. Opšte je poznato da se tradicionalno, kriminalističko profilisanje oslanja na ekspertizu forenzičkih psihologa i kriminalista koji na osnovu svih raspoloživih podataka (tragova sa lica mjesta, izjave svedoka, način izvršenja, i dr.), kreiraju profil nepoznatog počinioca. Međutim, uvođenjem algoritama mašinskog učenja i analiza velikih skupova podataka, ovaj proces se značajno mijenja. Vještačka inteligencija omogućava automatizaciju i objektivizaciju profilisanja, povećava preciznost i otvara mogućnosti za predikciju ponašanja baziranu na statističkim modelima i istorijskim podacima. U radu će biti prikazan potencijal vještačke inteligencije u izradi profila izvršilaca krivičnih djela, i to najviše i uglavnom u dijelu obrade podataka, prepoznavanje lica, tragova i predmeta, kao i kod obrade prediktivne analize, a sve sa ciljem efektne i efikasne borbe protiv kriminala upotrebom savremenih i sofisticiranih metoda, kao što su alati vještačke inteligencije.
Copyright (c) 2025 Branka Sekulić, Aleksandar B. Ivanović (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
MOGUĆE OPASNOSTI GENERATIVNE VEŠTAČKE INTELIGENCIJE
Generativna veštačka inteligencija (GenAI) predstavlja oblast proučavanja koja obuhvata razvoj velikih modela sa milijardama parametara, omogućavajući generisanje sadržaja u različitim medijima. Zahvaljujući svojoj sposobnosti da unapredi efikasnost i ekonomsku konkurentnost GenAI je već našla široku primenu u brojnim oblastima, kao što su bankarstvo, zdravstvo, biologija, saobraćaj, visoko obrazovanje, energetika i druge. Međutim, pored brojnih prednosti, GenAI istovremeno nosi i značajne bezbednosne rizike. Primeri zloupotrebe sistema GenAI obuhvataju kreiranje dezinformacija, organizovanje ciljanih fišing kampanja i druge manipulativne aktivnosti. Pored toga, sofisticirani napadi poput suparničkih, ubacivanja malicioznih unosa (prompt injection), ekstrakcije podataka i inverzije modela ciljaju ranjivosti GenAI sistema kako bi manipulisali korisnicima ili ostvarili finansijsku korist. Upravo zbog ovih izazova, neophodno je temeljno analizirati potencijalne rizike u stvarnim scenarijima i istražiti odgovarajuće strategije ublažavanja, čime bi se obezbedila bezbedna i etička primena GenAI u oblastima od ključnog društvenog značaja.
Copyright (c) 2025 Ana Kovačević (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
STATUS BEZGOTOVINSKOG DRUŠTVA U EU I SRBIJI KROZ POSEBAN OSVRT NA STUDIJU SLUČAJA UPOTREBE BANKARSKIH KARTICA U KOSOVSKOJ MITROVICI
Vitalni ili glavni predmet istraživanja ovog rada je ispitivanje statusa, faze bezgotovinskog društva EU uz uporedni pregled sa Srbijom uz živo istraživanje sa terena o konkretnoj upotrebi bankarskih kartica u Kosovskoj Mitrovici. Radom se dobio glavni rezultat opisa bezgotovinskog društva EU, Srbije i Kosovske Mitrovice. Ovde se navode koje promene treba preduzeti radi boljeg bezgotovinskog društva u Srbiji sa posebnim osvrtom uz studiju slučaja konkretne upotrebe bankarskih kartica u Kosovskoj Mitrovici. Metodologija koriššćena u radu dostupna je putem interneta iz raynih istraživanja korišćena putem upitnika, intervjua,anketa, telefonskih razgovora, iz raznih studija iz inostranstva I Srbije.Poseban metod koji daje originalnost ovom radu je tzv.ručno prikupljanje podataka licem u lice, anketiranjem i intervjuisanjem i /ili putem telefona u cilju boljeg saznanja konkretne upotrebe bankarskih kartica stanovništva Kosovske Mitrovice iz raznih delatnosti od prodavnica prehrambene robe , restorana, ugostitekljskih objekata i dr.Ankete i intervjui u našoj studiji slučaja su bile anonimnog karakter. Konkretnim istraživanjem ovaj rad dobija, naučnu, praktičnu i društveno korisnu svrhu za ovo društvo i šire.
Copyright (c) 2025 Boris Siljković, Nikola Pavlović, Suad Bećirović (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ARTIFICIAL INTELLIGENCE AS A CATALYST FOR EFFECTIVE RISK MANAGEMENT IN THE FINANCIAL SECTOR: PERSPECTIVES, TOOLS AND CHALLENGES
The paper analyzes the role of artificial intelligence (AI) in risk management in the financial sector, with a special focus on software tools, challenges, and application perspectives. Through a multifaceted study based on available sources, as well as a review of relevant literature, the process of how artificial intelligence systems convert the process of identifying, analyzing, and controlling risks in the financial sector is discussed. By reviewing application systems based on artificial intelligence in the financial sector, i.e. their elementary benefits in the field of risk control, the paper points to advantages such as improved accuracy and efficiency, but also to challenges such as model transparency and regulatory and ethical compliance. Given the intensive development of technology and the growing value of the frequency of information flow, it is obvious that in the years ahead we will face the challenge of managerial affirmation towards modern systems based on artificial intelligence.
Artificial Intelligence Systems Financial Sector, Risk Management
Copyright (c) 2025 Milan Veselinovic, Jasmina Šmigić-Miladinović (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
OPTIMIZATION OF BUSINESS DECISION-MAKING IN BANKING ORGANIZATIONS THROUGH THE APPLICATION OF DIGITAL TECHNOLOGIES
https://publikacije.uninp.edu.rs/index.php/smepp2025/submission?id=335#details
Keywords: optimization, business decision-making, banks, advanced tools, digital transformation
Copyright (c) 2025 Gordana Jovanović (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Artificial Intelligence (AI) is significantly transforming accounting and financial functions by enabling process automation, enhanced data analysis, and more efficient risk management. The aim of this paper is to present, through an analytical approach, the application of AI technologies in modern accounting and financial systems, as well as to identify their advantages, limitations, and implications for professional practice. The integration of AI tools into accounting operations enables the automation of bookkeeping, cost categorization, financial report generation, and real-time anomaly detection. In financial management, AI is used for creditworthiness assessment, market and credit risk modeling, investment decision optimization, and fraud detection. Special emphasis is placed on the challenges related to the implementation of these technologies, including algorithm transparency, regulatory constraints, data protection, and the need to redefine the competencies of professional staff. The development and application of AI in this field represent a key segment of the digital transformation of modern corporate governance and financial decision-making
Copyright (c) 2025 Naida Biševac (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ARTIFICIAL INTELLIGENCE AS A CATALYST FOR INVESTMENT GROWTH IN RURAL REGIONS
This paper explores the ways in which artificial intelligence (AI) can contribute to attracting and optimizing investment activities in local communities by enhancing information accessibility, risk assessment, resource management, and digital support for entrepreneurs. Significant attention is placed on the function of AI in the advancement of digital platforms for investment advisory services, automated assessment of company strategies, and predictive market analytics. Through empirical research conducted in Serbia, the paper presents the effects of introducing AI into local development processes and identifies key challenges related to trust, infrastructure, and digital literacy. The results show that AI can greatly help encourage sustainable and targeted investments in rural areas, as long as it is used responsibly and supported by the right institutions.
Copyright (c) 2025 Bojan Jokić, Sonja D. Radenković, Bojana Jokić (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ARTIFICIAL INTELLIGENCE AS AN ECONOMIC DRIVER OF RURAL DEVELOPMENT IN SERBIA
In the contemporary digital age, artificial intelligence (AI) is acknowledged as a pivotal technology capable of substantially aiding the advancement of rural regions in Serbia. It has multiple prospects for revitalizing local economies, enhancing the efficiency of public services, advancing education, and promoting digital inclusion. This paper presents the implementation of AI in the particular context of rural areas in Serbia. It examines how AI-driven technology might be utilized to mitigate regional inequalities, provide employment opportunities, and facilitate the formulation of sustainable development initiatives. Particular emphasis is placed on the domains of agriculture. The paper analyses ethical dilemmas and necessary conditions for the responsible and inclusive deployment of AI solutions, concluding that AI can significantly influence rural development in Serbia if executed through strategic partnerships, education, and the establishment of sustainable digital infrastructure.
Copyright (c) 2025 Sonja D. Radenković, Slaviša Milić, Jelena Šaranović (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
NEW POSSIBILITIES OF APPLICATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN EDUCATION
In this research work, the concept of artificial intelligence, advantages and disadvantages and new possibilities of applying methods, techniques and tools of artificial intelligence in the function of improving the educational process will be explored and presented. Based on the review of the latest literature in this field, the possibilities of the ChatGPT tool will be presented, and the way it can help teachers and students in mastering the teaching content. The fundamental goal of the work is the evaluation of new possibilities of applying artificial intelligence and ChatGPT, in the creation of appropriate teaching content. The methodology of a combination of qualitative and quantitative methods of scientific research will be applied in the paper. For the purposes of the work, research will be conducted in educational institutions of primary and secondary education in Kosovo and Metohija with the aim of showing the effects of practical application and indicators of adoption or acceptance by teachers and students. The results of research and experience from practice, especially after the pandemic caused by the COVID 19 virus, show that teachers who have mastered digital competencies and skills use ChatGPT more productively in order to improve their teaching potential in creating original teaching materials, e.g. didactic games, thus enabling inclusion, easier and faster adaptation of teaching to the individual needs of each student
Copyright (c) 2025 Nebojša Denić (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
APPENDIX TO THE APPLICATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN PROJECT MANAGEMENT
In this paper, a studious analysis will present new opportunities for the application of artificial intelligence in the project management process, perspectives will be presented on how it could contribute to improving efficiency and effectiveness in managing IT projects by using sophisticated analytical methods, process automation, predictive models and the application of methods, techniques and tools of business intelligence. Although practice research shows that more than 75 percent of projects end in failure or exceeding deadlines, costs, etc. there is still not a sufficient number of scientific and professional works on this topic. The fundamental goal of the work is based on the process of managing IT projects related to artificial intelligence and assessing the possible impact, defining the strengths and weaknesses of using artificial intelligence in project management. The main purpose of this research is to objectively compare the strengths and weaknesses of methods, techniques and tools for project management and to identify the best practices and useful aspects that could be used by small and medium-sized enterprises and business systems in Kosovo and Metohija and in the surrounding area when choosing the most suitable software tool for their specific needs of the project management process. The methodology of a combination of qualitative and quantitative methods of scientific research will be applied in the paper. The results of the research will provide a better understanding of the possible effects of artificial intelligence on the process of project management and implementation and support and facilitate the business decision-making process of company management in the acquisition and selection of methods, techniques and concrete software tools for project management processes.
Artificial intelligence, project management
Veštačka inteligencija (VI) predstavlja jednu od najznačajnijih tehnoloških inovacija savremenog doba, a njena primena u obrazovanju donosi istovremeno brojne prednosti, ali i izazove. Ovaj rad istražuje ulogu VI u unapređenju obrazovnih procesa, sa fokusom na personalizovano učenje, automatizaciju administrativnih zadataka i interaktivne platforme za učenje. Poseban akcenat stavljen je na potencijal VI da poboljša dostupnost i kvalitet obrazovanja, ali i na etičke dileme, rizike od prekomerne zavisnosti od tehnologije, kao i moguće negativne uticaje na razvoj kritičkog mišljenja kod učenika i studenata. Na osnovu dostupne literature, istražujemo prednosti primene VI kako za učenike, tako i nastavno osoblje. Primena alata olakšava i ubrzava proces usvajanja novih znanja i veština, naročito kada su u pitanju individualni obrazovni program i za korisnike sa poteškoćama u razvoju, ali i za talente. Cilj rada jeste prikaz različitih elemenata obrazovanja koji se izdvajaju kao polja u kojima upotreba veštačke inteligencije može doneti beneficije, mapiranje onih koja su još uvek izvor zabrinutosti i nepoverenja te analiza podataka prikupljenih na uzorku radi razumevanja stavova mladih prema veštačkoj inteligenciji. U okviru istraživanja sprovedena je anketa na uzorku studenata u Novom Pazaru sa ciljem da se ispita njihovo mišljenje o primeni VI u obrazovanju. Rad je podeljen na dva dela. U prvom delu predstavljene su mogućnosti koje nam veštačka inteligencija pruža, a koje doprinose efikasnijem i produktivnijem funkcionisanju obrazovnog sistema, dok se u drugom delu rada sprovodi istraživanje. U istraživanju je korišćen upitnik o korišćenju veštačke inteligencije QUIA (eng. Questionaire on the use of Artificial Intelligence, Red Internacional de Investigadores en educacion; 2023). Dobijeni rezultati nas upućuju na to da u praksi postoji veliki prostor za primenu veštačke inteligencije u izgradnji savremenog obrazovnog sistema koji može da iznedri funkcionalne, produktivne pojedince korisne društvu. Rezultati ujedno pokazuju da je kontinuirani rad na podizanju nivoa digitalne pismenosti neizostavna stavka, te da se apsolutno mora posvetiti pažnja otklanjanju svih postojećih dilema koje mogu voditi u zloupotrebu (zaštita podataka i privatnosti, osiguranje jednakosti za sve i sl.). Iz perspektive psihologa, govorimo o potrebi za uspostavljanjem zdravog i harmoničnog odnosa čovek- veštačka inteligencija. Zaključujemo da je integracija VI u obrazovni sistem neizbežna i korisna, ali zahteva pažljivo planiranje, regulaciju i razvoj digitalne pismenosti kako bi se obezbedilo njeno odgovorno i svrsishodno korišćenje.
nastavnik, obrazovanje, student, veštačka inteligencija
Copyright (c) 2025 Irma Koca Dagli, Binasa Šabanović (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ENHANCING SMALL AND MEDIUM ENTERPRISE PERFORMANCE THROUGH ARTIFICIAL INTELLIGENCE INTEGRATION IN ACCOUNTING
This paper examines the degree of implementation of artificial intelligence (AI) tools within accounting information systems in small and medium-sized enterprises (SMEs) in Bosnia and Herzegovina, with the objective of identifying the perceived benefits, key barriers, and their effects on business performance. The research was conducted on a sample of 99 enterprises, utilising a structured questionnaire. Findings reveal that only 21.21% of enterprises currently employ AI tools in their accounting processes, while a mere 20% of respondents make use of advanced document management systems (DMS) or cloud-based solutions—technologies that facilitate integration with AI. The research highlights a generally positive attitude among respondents regarding the impact of AI application on SME operations. The highest average rating was attributed to the statement that AI enhances the efficiency of accounting processes (4.22), followed by improved quality of financial reporting (4.02) and more effective managerial decision-making (3.93), indicating a recognised added value of AI tools in the areas of analytics and decision support. The main obstacles to AI adoption, as identified by respondents, include a lack of knowledge and expertise (3.80) and insufficient regulatory framework (3.73). In terms of financial readiness to invest in AI technologies, 44.40% of enterprises indicated willingness to invest up to approximately EUR 500 annually, 37.40% between EUR 500 and 1,000, and only 18.20% more than EUR 1,000. Overall, the findings suggest a significant, yet underutilised potential of AI tools in SME accounting, characterised by favourable user perceptions but constrained by educational, financial, and legislative limitations.
Copyright (c) 2025 Amra Gadžo, Nedžad Jupić (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Mogućnosti veštačke inteligencije i njeni efekti delovanja na nastavne faktore
Veštačka inteligencija predstavlja deo Četvrte industrijske revolucije koju živimo već godinama unazad. Ona se pojavljuje o različitim oblicima i poprima značajne uloge u našem svakodnevnom i profesionalnom životu. U nekim oblastima postala je vrlo prisutan i korišćen resurs, dok je njeno prisustvo u nastavnom procesu i obrazovanju još uvek nedovoljno prepoznat i korišćen. Integrisanje veštačke inteliogencije u obrazovni sistem utiče na promene u metodama, oblicima, ishodima i efektima učenja i poučavanja. Aplikacije veštačke inteligencija u obrazovanju, uključujući personalizovane platforme za učenje, imaju za cilj da poboljšaju proces učenja i olakšaju proces poučavanja. Služeći se prednostima i mogućnostima koje veštačka inteligencija ima, nastavnici mogu da predvide ponašanje i postignuće učenika, kao i da strateški planiraju načine i dinamiku rada. Svedoci smo da učenici mnogo ćešće od svojih nastavnika pribegavaju korišćenju veštačke inteligencije u procesu dolaženja do znanja i rešavanja problema prilikom učenja. U školama u Srbiji i zemljama u regionu međutim, još uvek ne postoje uslovi za njenu intenzivniju implementaciju i svakodnevnu upotrebu. U radu se razmatraju potrebe, uslovi, prepreke na koje nailazimo u nastavnoj praksi koje bi omogućile veće učešće veštačke inteligencije u formalnom obrazovanju. Svesni činjenice da ova inovacija mora ući u nastavni proces, kao što su i mnoge druge pre nje našle svoje mesto, želimo da razjasnimo ulogu veštačke inteligencije u procesima učenja i poučavanja. Ona neće i ne može zameniti ulogu nastavnika, ali će uticati na promenu uloge i zadataka koje nastavnik ima. Omogućiće personalizaciju nastavnog procesa, odnosno učenja, koje će odgovarati potrebama i mogućnostima učenika. Vaspitni rad nastavnika dobiće primat, jer će moći da određene aktivnosti oko organizacije i planiranja prepusti veštačoj inteligenciji. Svrha ovog rada jeste da ukaže na to da veštačku inteligenciju treba shvatiti kao sredstvo koje nastavniku može da pomogne da unapredi praksu, a nikako pretnju ili smetnju u obavljanju nastavničkog posla. S druge strane, učenici dobijaju širi izbor izvora znanja, kao i sredstava kojima lakše dolaze do znanja a mogu ga prilagođavati svojim potrebama.
veštačka inteligencija; nastavnik; učenik; znanje; nastava.
Copyright (c) 2025 Filduza Prušević Sadović (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
PAMETNI GRADOVI KAO TENDENCIJA SAVREMENOG ŽIVOTA
Pametni gradovi predstavljaju inovativni pristup urbanističkom planiranju i opštoj infrastrukturi sa ciljem poboljšanja kvaliteta života građana, poboljšanja efikasnosti lokalnih usluga, smanjenja energetskih, komunalnih i drugih troškova. Koncept pametnog grada obuhvata širok spektar inicijativa, od efikasne rasvete, gradskog saobraćaja, komunalnih usluga, zdravstvenih usluga, obrazovanja, kulture do interaktivne gradske uprave. Inicijative u realizaciji ovog koncepta podržane su i omogućene korišćenjem savremenih tehnologija zasnovanih na internetu, pametnih senzora, veštačke inteligencije (AI), bežičnih mreža i aplikacija. Svi učesnici u sistemu pametnog grada, građani, lokalna samouprava, zdravstvene ustanove, naučne i kulturne institucije itd. povezani su sa gradskim resursima putem informaciono-komunikacionih tehnologija (ICT) koje imaju ključnu ulogu u realizaciji pametnog grada. U ovom radu prikazujemo rezultate desk istraživanja o pametnim gradovima, njihovom značaju, ulozi, održivosti, prednostima i nedostacima.
pametni gradovi, pametne inovacije, životna sredina
Copyright (c) 2025 Miroslava Mihajlov Carević (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
AI IN PUBLIC ADMINISTRATION: SARAJEVO’S IMPACT ON LOCAL DEVELOPMENT INITIATIVES
In a new era of artificial technology, many institutions and businesses changed their concept of work and management. The influence of artificial intelligence (AI) has its reflection on the government sector in many countries all over the world. AI requires the entire package of knowledge, skills and assessment, necessary for employees within public institutions to achieve their strategic goals. First, AI basic skills are necessary for government servants if they want to create a faster working environment. Using basic AI chatbots such as ChatGPT can provide an innovative approach for managing daily tasks in government institutions. As one of the scientific approaches, this article uses one of the examples of public institutions, based in Sarajevo, to analyze their transformational process into a modern one. The process of using the basic chatbot in project planning, project construction and idea realization for the local development is crucial for the continuous improvement of Sarajevo city and transforming it into a smarter city. Through the desk analysis, case study, and situation analysis, the study found that the impact of AI can improve project development and make the better problem-solving environment between the government employees, which will be provided in the conclusion of this paper.
Copyright (c) 2025 Aida Hodzic (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ADVANTAGES AND DISADVANTAGES OF USING ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN AUDITING
Artificial intelligence stands for intelligent technology capable of processing tasks typically associated with human intelligence. During the last few years, in the digital era, after periods of growth and stagnation, artificial intelligence (AI) started expanding rapidly and being widely applied. This paper investigates advantages and disadvantages of implementing AI in auditing, with the emphasis on challenges and opportunities arising from this technological innovation. It explains how AI remodels an auditing process which results in tasks automation and overall efficiency improvement. We have learnt that investing in AI implies quality advancement and cost reduction. Nonetheless, although audit firms expect positive impacts of implementing AI in auditing, a part of audit staff tend to oppose AI application, particularly in relation to reliability of AI-generated conclusions.
artificial intelligence, audit processes, audit practice.
Copyright (c) 2025 Radmila Trklja, Aleksandar Radovic (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
СОЦИОЛОШКЕ РАЗЛИКЕ СТЕПЕНА ИНФОРМАТИЧКО КОМУНИКАЦИОНЕ ПОВЕЗАНОСТИ
У савременом друштву, информатичко-комуникационе технологије (ИКТ) постале су кључни фактор у свакодневним животима. Интернет, мобилни уређаји и рачунари омогућавају бржу и ефикаснију комуникацију, приступ информацијама, образовање и обављање различитих друштвених активности. Ипак, приступ и коришћење ових технологија нису равномерни међу свим друштвеним групама. На разлике у приступу утичу многи фактори, укључујући социо-економски статус, образовање, старост, географски положај и пол. Циљ овог рада је да анализира социолошке разлике у степену информатичко-комуникационе повезаности и укаже на последице које ове разлике имају на друштвене односе, образовање, запошљавање и ширу друштвену повезаност.
ИКТ технологије, социолошке разлике, образовање, друштвене односе
Copyright (c) 2025 Branislav Šoškić, др Дејан Ђукић, др Милан Глигоријевић (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0