The journal Economic Challenges (Online ISSN: 2560-4805, Print ISSN: 2217-8821), published by the University of Novi Pazar, publishes professional, scientific, and review articles. The journal is currently categorized in the category "Economics and organizational sciences" with M52 by the Ministry of Science of the Republic of Serbia. The journal is also indexed in the international ERIH PLUS list: Link; and from 2026, it is indexed in Diamond Open Access (DOA): Link Časopis Ekonomski izazovi (Online ISSN: 2560-4805, Print ISSN: 2217-8821), koji izdaje Univerzitet u Novom Pazaru, objavljuje stručne, naučne i pregledne članke. Časopis je trenutno kategorisan u kategoriji „Ekonomija i organizacione nauke” sa M52 od strane Ministarstva za nauku Republike Srbije. Časopis je takođe indeksiran na međunarodnoj ERIH PLUS listi: Link; a od 2026. godine indeksiran i na Diamond Open Access (DOA): Link.
LIMITATION OF FREEDOM OF CONTRACT WITH SPECIAL REFERENCE TO FREEDOM OF CONTRACT OF BUSINESS ENTITIES
Freedom of contract is a fundamental principle of obligation law, but in modern legal systems it functions as a relative and normatively oriented category. The paper examines the theoretical foundations of this institute, starting from the liberal conceptual core of the autonomy of the will and its historical development, to the modern, functional concept that views contractual freedom in the broader framework of public law restrictions, market discipline and protection of the weaker party. The analysis includes domestic and comparative law, including standards of European contract law and modern economic indicators (EFW index), in order to indicate the connection between economic and contractual freedom. Special attention is paid to the position of business entities, where contracting has a specific dimension due to their professional status, the complexity of market transactions and pronounced information asymmetry. Through the analysis of imperative norms, standard and adhesion contracts, regulated markets and unequal bargaining power, the key practical and systemic limits of business autonomy are pointed out. The results of the work show that these restrictions do not represent a negation of the freedom of contract, but a mechanism for its functional realization - through the provision of legal certainty, fair market conditions, protection of competition and stability of the economic order. The paper contributes to a better understanding of the modern conception of contractual autonomy in the economy, indicating that the balance between freedom of disposition and public law regulation is the key assumption of an efficient, fair and sustainable contractual system.
freedom of contract; autonomy of the will; limitations of contractual freedom; imperative norms; business entities; public order; business contracts
Copyright (c) 2026 Ekonomski izazovi / Economic Challenges
INTEGRATED SYSTEM OF THE EUROPEAN UNION FOR ANALYZING THE FINANCIAL PERFORMANCE OF COMPANIES AND EARLY WARNING OF BANKRUPTCY RISK
The bankruptcy of an enterprise is a devastating phenomenon that affects not only the company undergoing bankruptcy, but also affiliated companies, investors, creditors, and society at large, and it can trigger a domino effect on the economy of the country in which the bankrupt company operated. Following the COVID-19 crisis period, during which the number of corporate bankruptcies in the EU declined due to massive EU and governmental supportive measures to mitigate the effects of the crisis, the fact that bankruptcies can be a lagging phenomenon, and the emergence of new macroeconomic and geopolitical destabilizing factors, the EU is facing a significant increase in the number of bankruptcies across most economic sectors and in the majority of its member states in the post-COVID period. At the same time, the EU is working on enhancing transparency in corporate operations by adopting new digitization strategies and designing a new system providing unified public access to information on company operations, including financial statements, namely the ESAP system. This paper presents a general platform model that utilizes Big Data technologies and machine learning algorithms which expands the functionalities of the ESAP platform and additionally offers continuous analyses of the financial performance and risk of bankruptcy of specific companies, industries, economic branches and sectors, national economies of member states, and the EU as a whole.
Determinants of Environmental Efficiency: The Case of CEFTA 2006 Signatories
This study analyzes 1) the environmental efficiency of CEFTA 2006 signatory countries using the DEA method and 2) the factors affecting environmental efficiency through a panel analysis for the period from 2010 to 2021. The balanced panel data used includes key variables such as the number of employees, energy consumption, production and emissions of carbon dioxide (CO2) and sulfur dioxide (SO2). The DEA method enables the evaluation of the efficiency of different decision making units (DMUs), taking into account both desirable and undesirable outcomes. The results show that Albania, Serbia and Montenegro achieved the highest average environmental efficiency, while Bosnia and Herzegovina had the lowest. The data obtained with the DEA method were later used as the dependent variable of environmental efficiency in the panel analysis. The panel analysis shows that freight transport by road and rail has a positive influence on environmental efficiency, while passenger transport by road has a negative but statistically insignificant influence. The results indicate a positive impact of income per person and a negative impact of three variables (trade, industrial production, and renewable energy sources) on environmental efficiency. Dummy variables for the years 2010 and 2020 provide information on the impact of global economic events, with the economic crisis of 2009 having a positive effect on eco-efficiency. These results emphasize the importance of efficient transport, economic development and careful policy planning to improve environmental efficiency.
environmental efficiency, transport, emissions
ISLAMIC FINANCIAL INSTRUMENTS AND HOUSEHOLD ECONOMIC RESILIENCE IN DEVELOPING COUNTRIES
Household economic resilience represents a key prerequisite for the stability and long-term sustainability of societies in developing countries, especially under conditions of inflation, economic crises, income insecurity, and widespread poverty. In this context, the paper analyzes the potential of Islamic financial instruments such as zakat, waqf, qard hasan, takaful, mudaraba, and musharaka in strengthening household resilience and economic security. The research aims to determine how these instruments can contribute to reducing financial vulnerability, promoting social inclusion, and enhancing the overall stability of communities. The study applies a theoretical and analytical approach, along with a comparative review of institutional practices in countries with well-developed Islamic financial sectors, including Malaysia, Indonesia, Sudan, and Bosnia and Herzegovina. The findings indicate that adequately integrated and well-regulated Islamic financial mechanisms hold significant potential to contribute to poverty reduction, increased access to financial services, and the strengthening of long-term economic resilience among households in developing economies.
THE INFLUENCE OF THE DIMENSIONS OF THE ENVIRONMENTAL CONCEPT, SOCIAL AND MANAGEMENT ASPECTS OF BUSINESSON THE BUSINESS PERFORMANCE OF FINANCIAL INSTITUTIONS IN THE REPUBLIC OF SERBIA
The influence of the implementation of the basic principles/dimensions of the ESG concept on the financial performance of financial institutions is the subject of this study. The research was conducted using the example of six banks and four insurance companies operating in the Republic of Serbia. The study covers the period from 2010 to 2024. Panel data analysis was used in the work, applying panel data analysis methods. The parameter estimates of the model were obtained using three panel data evaluators. The findings indicate that only environmental protection as a dimension of ESG has a positive impact on the performance of banks and insurance companies in the Republic of Serbia, while the other two dimensions of the concept do not have a statistically significant effect on financial performance.
MARKET RISK ASSESSMENT USING ANALYTICAL METHOD DURING THE GLOBAL FINANCIAL CRISIS: A CASE STUDY OF THE TRADING PORTFOLIO ON THE BELGRADE STOCK EXCHANGE
This research analyzes the market risk of a portfolio containing continuously traded stocks on the Belgrade Stock Exchange during the global financial crisis of 2008–2009. Utilizing the Value-at-Risk (VaR) model through an analytical approach, it examines potential losses at varying confidence intervals. The method's effectiveness is evaluated based on the failure rate, identifying the confidence level at which the model proves reliable under the specified conditions. The analysis contributes to a better understanding of how traditional risk assessment tools perform in emerging markets during periods of heightened volatility. Additionally, it highlights the importance of model calibration and backtesting in capturing extreme market movements.
market risk, Value-at-risk (VaR) model, analytical method, financial market
Rural destination and sustainability: exploring the role of events and marketing
The aim of this paper is to examine how elements of rural destinations holding touristic events contribute to the formation of destination identity. Through the analysis of respondents’ attitudes, the problem of sustainability of rural destinations and marketing activities aimed at promoting rural events are analyzed. A quantitative content analysis was conducted to examine the theoretical framework, while primary data were gathered through a survey and analyzed using statistical methods. The findings suggest that rural events, along with other destination elements, significantly contribute to shaping the identity of the host location. The promotion of rural events requires a holistic approach, with particular emphasis on digital marketing, especially leveraging social media and other platforms that enable the sharing of visitor experiences. The results can serve as a foundation for improving marketing activities targeting rural events and enhancing their visibility and appeal.
Copyright (c) 2025 Ekonomski izazovi / Economic Challenges
Ekonomski model Crne Gore i njegova održivost
Ovaj rad analizira ekonomski model Crne Gore i njegovu održivost u periodu od 2013. do 2023. godine, uzimajući u obzir istorijske, strukturne i institucionalne karakteristike ove male, visoko otvorene ekonomije. Poseban akcenat je stavljen na ulogu turizma, eurizacije i stranih direktnih investicija kao glavnih nosilaca ekonomskog rasta. Kroz detaljnu analizu makroekonomskih indikatora-BDP-A, inflacije, zaposlenosti, platnog bilansa i fiskalnih kretanja - utvrđeni su ključni faktori ranjivosti, kao i mogućnosti za diversifikaciju i održiv razvoj. Sektorska analiza turizma, industrije i poljoprivrede pokazuje neophodnost strukturnih reformi radi jačanja konkurentnosti i smanjenja uvozne zavisnosti. U radu se takođe razmatraju izazovi klimatskih promjena, regionalnih i demografskih neravnoteža, te se uporednom analizom sa zemljama regiona definišu preporuke za unapređenje ekonomske politike. Zaključuje se da Crna Gora ima potencijal za dinamičan i održiv rast, ali da njegovo ostvarenje zahtijeva sveobuhvatne reforme, jačanje institucija i stratešku saradnju s međunarodnim partnerima.
Crna Gora, ekonomski model, održivi razvoj, eurizacija, turizam, fiskalna politika
REAL-WORLD TOURISM DESTINATIONS IN VIDEO GAMES: A CONTENT ANALYSIS OF REDDIT COMMENTS
Video games frequently implement real-world destinations for their virtual environments. This practice not only introduces these destinations to players, but also enhances their recognition, popularity and overall image. In this regard, the aim of this study is to identify video games that depict real-world destinations, as well as the destinations most frequently featured in video games. By utilizing a qualitative content analysis of user-generated comments on the online platform Reddit, the research identifies key video game series and individual titles that incorporate real-world settings, and also highlights the most commonly portrayed destinations. The findings open up the possibility for further research of the presented video games and destinations in order to better understand their relationship and the connection between digital media and tourism. It is anticipated that the results of the research will be useful to the members of the academic community interested in exploring the relationship between video games and tourism, as well as to the tourism policymakers from both renowned and lesser-known destinations worldwide.
Ugovor o radu na određeno vreme između fleksibilizacije i prekarizacije- pravni i ekonomski aspekt
Ugovor o radu na određeno vreme, kao institut radnog prava, zakonodavstvo u Republici Srbiji prepoznaje kao jednu od vrsta radnog odnosa, pored ugovora o radu na neodređeno vreme. Pravni aspekti obrađeni u radu ogledaju se u predstavljanju zakonske regulative i uslova pod kojima se može zaključiti ugovor o radu na određeno vreme i njegova pravna dejstva, kao i usklađivanje radnog zakonodavstva sa pravom Evropske unije. Sa druge strane, odnos broja zaposlenih po osnovu ugovora o radu na određeno vreme i ukupnog broja zaposlenih može nam dati značajne informacije o stanju na tržištu rada. Ukoliko uzmemo u obzir nezaposlenost i ponudu i potražnju na tržištu rada, možemo oceniti da li ugovor o radu na određeno vreme dovodi do fleksibilnosti tržišta rada ili prekarizacije. Mogućnost zloupotrebe ovog pravnog instituta sa posledicama, koje nisu samo pravne već i ekonomske, postoji, najčešće od strane poslodavaca koji na taj način “izbegavaju” rad na neodređeno vreme. Savremeni izazovi, posebno oni povezani sa nesigurnim oblicima rada,zahtevaju dalje usklađivanje pravne regulative sa socijalnim i ekonomskim potrebama društva.
Zakon o radu, ugovor o radu, ugovor o radu na određeno vreme, prekarizacija, fleksibilizacija
EKONOMSKA GLOBALIZACIJA I NJEN UTICAJ NA KULTURNE I JEZIČKE NORME: ANALIZA KROZ PERSPEKTIVU LOKALNOG I GLOBALNOG IDENTITETA
Globalizacija, kao proces intezivne ekonomske kulturne i političke integracije, oblikovala je savremeni svet na više nivoa. Ovaj rad istražuje kako globalni ekonomski tokovi predveđi liberalizacijom tržišta, tehnološkim razvojem i internacionalizacijom kapitala utiču na promene kulturnih i jezičkih normi.
Globalizacija, ekonomski procesi, kulturne norme, jezičke promene
HOW EFFECTIVE ARE HUMAN RESOURCE MANAGEMENT PRACTICES? AN EXAMPLE OF ORGANIZATIONS IN SERBIA - A QUALITATIVE STUDY
With this research we would like to investigate the characteristics of the strategic system of human resource management practices in organizations in Serbia, their connection to the characteristics and behaviors of employees, and their relation to organizational performance in organizations in Serbia. Data were collected through semi-structured interviews with 14 human resource managers representing 14 organizations with a total of 7,000 employees, and analyzed using the Gioia method. Two types of organizations were specifically selected for the sample: international organizations in the manufacturing industry and organizations operating in the field of information technology. According the results- strategic practices from the investigated model are present in organizations in Serbia. Human resource managers who participated in this study found connection between organizational performance and characteristics and behaviors of employees. They connect the characteristics and behaviors of employees with strategic human resource management practices. The results also suggest that in organizations in Serbia there is a need for a more transparent presentation of strategic human resources practices’ contribution.
Does NATO Encourage or Constrain Military Expenditure A Panel Analysis of Southeast European Countries in the Process of Euro-Atlantic Integration
This study explores the key drivers of military spending in Southeast European nations, with special attention to NATO membership and core economic indicators. Utilizing panel data from 10 countries between 2005 and 2023, the analysis applies a fixed effects regression model with robust standard errors. The empirical results suggest that inflation exerts a statistically significant positive influence on defense budgets. While foreign direct investment and general government expenditure exhibit positive but marginal significance, the variable dMilexp_NATO shows a robust rise in defense spending following NATO accession. Conversely, the dNATO variable, marking formal entry, is associated with reduced military expenditure, pointing toward budgetary discipline during pre-accession phases. These findings provide insights into the phased fiscal impact of NATO integration and offer policy-relevant implications for countries in transitional security and economic environments.
defense spending, NATO, Southeast Europe, political stability
POREZ NA IMOVINU U SISTEMU FINANSIRANJA LOKALNE SAMOUPRAVE -UPOREDNA ANALIZA U JEDINICAMA LOKALNE SAMOUPRAVEPROPERTY TAX IN THE LOCAL GOVERNMENT FINANCING SYSTEM – A COMPARATIVE ANALYSIS IN LOCAL GOVERNMENT UNITS
Efikasan sistem finansiranja lokalne samouprave predstavlja jedan od ključnih stubova stabilnog i funkcionalnog sistema vlasti, omogućavajući ostvarenje principa fiskalne decentralizacije. Ovim sistemom jedinicama lokalne samouprave se obezbeđuju odgovarajući finansijski resursi, čime se omogućava efikasno i efektivno obavljanje nadležnosti koje su im zakonom poverene. Stabilan i predvidiv sistem finansiranja ne samo da doprinosi autonomiji lokalnih vlasti, već i unapređuje kvalitet javnih usluga koje se pružaju građanima na lokalnom nivou. Jedan od najznačajnijih izvora prihoda za lokalne samouprave jeste porez na imovinu, koji se u praksi pokazao kao jedan od najadekvatnijih oblika oporezivanja na ovom nivou vlasti. Njegova osnovna funkcija jeste da obezbedi stabilan prihod lokalnim budžetima, omogućavajući finansiranje različitih infrastrukturnih, socijalnih i razvojnih projekata od značaja za lokalne zajednice. U Republici Srbiji, proces fiskalne decentralizacije značajno je poboljšan nakon usvajanja Zakona o finansiranju lokalne samouprave iz 2006. godine, gde je ova vrsta oporezivanja prešla u isključivu nadležnost lokalnih samouprava. Ova reforma obuhvatila je ključne aspekte poreske politike na lokalnom nivou, uključujući utvrđivanje poreske osnovice, naplatu i kontrolu poreza na imovinu, kao i mogućnost lokalnih samouprava da samostalno određuju poreske stope u okviru zakonski propisanih granica. Dodatni iskorak u pravcu povećanja efikasnosti ovog sistema ostvaren je izmenama Zakona o porezu na imovinu iz 2010. godine, koje su imale za cilj eliminaciju određenih administrativnih prepreka i neracionalnosti u poreskom sistemu. Ove izmene su doprinele poboljšanju naplate poreza, jačanju kapaciteta lokalnih poreskih administracija i unapređenju transparentnosti u upravljanju lokalnim prihodima. Ukupno posmatrano, kontinuirano unapređenje sistema finansiranja lokalne samouprave kroz reforme poreske politike predstavlja ključni preduslov za jačanje fiskalne autonomije lokalnih vlasti, unapređenje javnih usluga i ostvarenje principa održivog lokalnog razvoja.
INTEGRACIJA METAVERZUMA U POSLOVNE MODELE PUTEM MOBILNIH APLIKACIJA: ANALIZA MOGUĆNOSTI PRODAJE USLUGA KROZ PLATFORME POPUT WHATSAPP, FACEBOOK, LINKEDIN I THREADS
Ovo istraživanje analizira uticaj integracije metaverzuma u poslovne modele putem mobilnih aplikacija na prodaju usluga i angažovanost korisnika. Korišćenjem kvantitativnih metoda i online anketiranja, uzorak od 300 ispitanika iz različitih sektora omogućio je prikupljanje relevantnih podataka. Statističke analize, uključujući deskriptivnu statistiku, faktorsku analizu, korelaciju i regresionu analizu, otkrile su da tehnološka integracija, naročito primena AR/VR tehnologija, značajno doprinosi interaktivnosti i imerzivnosti korisničkog iskustva. Rezultati pokazuju pozitivan uticaj prisustva metaverzuma u mobilnim aplikacijama na povećanje prodaje i angažovanosti, dok se istovremeno identifikuju izazovi vezani za poverenje korisnika i pravnu regulativu. Dobijeni nalazi pružaju praktične uvide u optimizaciju poslovnih modela i digitalnu transformaciju, čime se otvara prostor za dalja istraživanja u oblasti primene inovativnih digitalnih rešenja u poslovanju.
metaverzum, mobilne aplikacije, digitalna transformacija, AR/VR tehnologije, korisničko iskustvo
UTICAJ ORGANIZACIONE KLIME NA ZADOVOLJSTVO POSLOM KOD NASTAVNIKA
Osnovni cilj istaživanja odnosi se na ispitivanje povezanosti organizacione klime i zadovoljstva poslom nastavnika u školama. Istraživanjem je obuhvaćeno 200 nastavnika zaposlenih u školama u Sjenici. U skladu sa problemima i ciljevima istraživanja koristili smo odgovarajuće merna instrumenata: Uptinik organizacione klime za srednje škole (Proroković i Nogalo, 2023), Skala za merenje zadovoljstva poslom-prevod instrumenta Job Satisfaction Survey (JSS) (Spector, 1994). Za potrebe ovog istraživanja kreiran je sociodemografski upitnik na osnovu kojeg smo prikupili podatke ispitanika o polu, starosti, dužini radnog staža, nivou obrazovanja, mestu stanovanja. Rezultati istraživanja potvrđuju značajnu povezanost organizacione klime i zadovoljstva poslom nastavnika. Hipoteze su potvrđene, a rezultati ukazuju na potrebu za unapređenjem organizacione klime kako bi se povećalo zadovoljstvo poslom nastavnika.
ECONOMIC COSTS OF CORRUPTION - THEORETICAL AND EMPIRICAL ASPECTS
Corruption is a complex economic and social phenomenon that negatively affects economic growth, institutions, foreign investments and the business environment. This analysis includes empirical and theoretical research from the last five years (2019–2024), focusing on the transmission channels through which corruption operates and the effects it produces. Empirical studies (IMF, World Bank, Transparency International) show that corruption reduces GDP by 1-2% per year, increases business costs by 30% and reduces the inflow of foreign investments. Institutional weakness and legal uncertainty further aggravate the economic consequences of corruption. Theoretical research (Kaufmann & Vicente, Rose-Ackerman & Palifka, Wei & Javorcik) confirms that weak institutions and high regulatory uncertainty are key factors in the spread of corruption. Digitization and transparency have been identified as key strategies in the fight against corruption, but their effectiveness depends on political will. The conclusion is that the systemic anti-corruption reform, along with the strengthening of the judiciary and digitalization of public services, can significantly reduce the negative consequences of corruption and promote economic development. Further research should focus on the long-term effects of reforms and new methods of measuring corruption.
corruption, economic growth, institutions, foreign investments, digitization, anti-corruption reforms.
ECONOMIC AND LEGAL ASPECTS OF USURIOUS CONTRACTS
The ability to secure financing is essential in light of economic decision-making. However, when traditional sources of financing are out of reach, individuals often opt for alternative methods. Among them, greenback contracts stand out, which are characterized by extremely unfavorable conditions for the debtor, including unreasonably high interest rates and other forms of economic exploitation. The aim of the paper is to research and analyze the phenomenon of greenfield contracts from economic and legal aspects, with a focus on judicial practice and legislative solutions in the countries of the Western Balkans. The conditions under which the contract can be characterized as greenback, its legal validity, the possibility of annulment and the consequences arising from it are analyzed. Special attention is paid to the challenges in recognizing and sanctioning such contracts, bearing in mind the fact that they often occur on the border of legality. Special attention is paid to the assessment of the effectiveness of the existing debtor protection mechanisms and to the identification of opportunities for improvement of the regulation. Analyzing the legal systems of different countries creates a basis for formulating recommendations that can contribute to strengthening legal certainty and a more effective fight against greenwashing.
usurious contracts, debtor protection, interest rates, criminal aspect, comparative law.
STRES NA RADU I SINDROM SAGOREVANJA KOD PROSVETNIH RADNIKA U NOVOM PAZARU
Savremene promene u obrazovanju od zaposlenih zahtevaju sve više posvećenosti, kompetencija i istovremeno izvršavanje nekoliko različitih zadataka. Svakodnevni napor koji radnici u prosveti ulažu u obavljanju svojih svakodnevnih obaveza dovode do narušavanja njihovog fizičkog i psihološkog zdravlja što rezultira stresom i sagorevanjem na radu. Imajući ovo u vidu, istražiti da li su prosvetni radnici u Novom Pazaru zahvaćeni sindromom sagorevanja na radu i da li se kod njih prepoznaje prisustvo stresa na radu je predmet ovog našeg rada. Prisustvo dugoročnog stresa na radu dovodi do sagorevanja na radu, stoga je prvi od ciljeva našeg istraživanja ispitati da li postoji povezanost između sagorevanja na radu i stresa kod prosvetnih radnika, a nakon toga ispitati i da li postoji povezanost ovih varijabli u odnosu na pol, bračno stanje i starost ispitanika. Pretpostavili smo da povezanost između svih ovih varijabli postoji. Međutim, rezultati su pokazali da postoji povezanost između stresa na radu i sagorevanja na radu (p=0,00). U daljim rezultatima nakon obrade podataka, statistička značajnost (p=0,207) pokazuje da ne postoji razlika kod muških i ženskih ispitanika kada je u pitanju njihov odnos prema stresu, ali kada je u pitanju sagorevanje na radu kod prosvetnih radnika, statistička značajnost (p=0,010) ukazuje da postoji razlika između muških i ženskih ispitanika. Kada je u pitanju bračni status ispitanika rezultati istraživanja su pokazali da ne postoji povezanost između stresa na radu(p=0,113) i sagorevanja na radu (p=0,255) u odnosu na bračni status ispitanika. I rezultati su pokazali da ne postoji statistički značajna razlika kod stresa na radu (p=0,413) i sagorevanja na radu (p=0,850) u odnosu na starost ispitanika. I na kraju rezultati regresione analize su pokazali da postoji povezanost između stresa na radu (β=,145, p= 0,054) i sagorevanja na radu (β=,181, p= 0,010) samo u odnosu na starost ispitanika.
OSTVARENJE SOCIJALNE PRAVDE PROHIBICIJOM KAMATE I LIHVARSTVA-Fundamentalna intencija islamskog bankarstva i finansija
Cilj ovog teksta je da predstavi fundamentalnu intenciju islamskog prava u pogledu zabrane kamate, a to je prevencija eksploatacije ljudi i ostvarenje socijalne pravde. Autor iznosi da je jedna od primarnih karakteristika islamskih finansija zabrana kamate, te pravi distinkciju između beskamatnog bankarstva i bankarstva koje kamatu smatra apsolutno zabranjenom. Autor predstavlja mišljenja klasičnih i savremenih ekonomista i njihovu percepciju kamate kao i njihove teorije opravdanja kamate kao takve. S druge strane, autor naglašava da se islam, kao sveobuhvatan i inkluzivan sistem života, utemeljen na Objavi, bazira na kategoričkoj zabrani kamate s ciljem prevencije eskploatacije ljudi i ostvarenja socijalne pravde kao fundamentalne intencije šerijata.
Kamata, zabrana, prevencija eksplotacije, socijalna pravda
Istraživanje razvoja e-trgovine u svijetu i uticaja marketinga na posjećenost e-trgovine brenda Biancomolina
U ovom radu su razmatrane prednosti koje poslovanje može imati upotrebom elektronske trgovine. Navedeni su tipovi elektronske trgovine kao što su B2C, B2B, C2C, i ukratko su opisani. Prikazan je porast upotrebe elektronske trgovine u svetu kroz statističke podatke koji su preuzeti iz dosadašnjih istraživanja. Takođe je opisan razvoj elektronske trgovine za brend Biancomolina i marketing koji je sproveden, kao i analiza dobijenih rezultata o povećanju posećenosti e-trgovine, obavljena uz pomoć alatke „Google Analytics“. Za potrebe istraživanja razvijena je Web pordavnica pomenutog brenda, potom je sprovedena marketing kampanja i izvršena analiza saobraćaja na prodavnici, provjera vrste uređaja sa kojih se posjećuje prodavnica, ispitivanje za koje proizvode se posjetioci prodavnice najviše interesuju i profilisanje kupaca. Rezultati su pokazali da je uvođenje prodaje putem e-trgovine opravdano i da je marketing uticao na povećanje interesovanja potencijalnih kupaca, kao i same prodaje. Podaci o interesovanjima kupaca pomažu kompanijama da razumeju kome su potrebni njihovi proizvodi, kao i da otkriju usluge i faktore koji utiču na odluke o kupovini.
ISPITIVANJE MIŠLJENJA MLADE POPULACIJE U VEZI BAVLJENJA AGRARNIM PREDUZETNIŠTVOM NA PODRUČJU JABLANIČKOG OKRUGA
<a href="https://publikacije.uninp.edu.rs/index.php/ei/U vremenu ubrzanih globalnih promena, agrarno preduzetništvo je prepoznato kao afirmatvno područje za mlade, naročito one sa kreativnim duhom i idejama koji bi bili iskorišćeni u svrhu inoviranja preduzetničkih agrarnih aktivnosti. Glavna ideja rada ispoljava se u identifikovanju individulanih, ekonomskih i socijalnih faktora i njihovom uticaju na intenciju mladih da se bave preduzetničkim aktivnostima u agraru. Rezultati dobijeni primenom metoda anketnog upitnika pokazuju da analizirani faktori imaju izvesni stepen uticaja na mišljenje mladih u vezi bavljenja preduzetničkim agrarnim aktivnostima. Faktor nedovoljne odlučnosti kod rešavanja poslovnih izazova iz agrarne sfere kao i odsutnost socijalne širine kod nekih poslovnih situacija, su glavne manjkavosti na putu njihove veće uključenosti u ovoj sferi. Dobijeni nalazi sugerišu primamljivost bavljenja preduzetničkim agrarnim aktivnostima od strane mladih.">U vremenu ubrzanih globalnih promena, agrarno preduzetništvo je prepoznato kao afirmatvno područje za mlade, naročito one sa kreativnim duhom i idejama koji bi bili iskorišćeni u svrhu inoviranja preduzetničkih agrarnih aktivnosti. Glavna ideja rada ispoljava se u identifikovanju individulanih, ekonomskih i socijalnih faktora i njihovom uticaju na intenciju mladih da se bave preduzetničkim aktivnostima u agraru. Rezultati dobijeni primenom metoda anketnog upitnika pokazuju da analizirani faktori imaju izvesni stepen uticaja na mišljenje mladih u vezi bavljenja preduzetničkim agrarnim aktivnostima. Faktor nedovoljne odlučnosti kod rešavanja poslovnih izazova iz agrarne sfere kao i odsutnost socijalne širine kod nekih poslovnih situacija, su glavne manjkavosti na putu njihove veće uključenosti u ovoj sferi. Dobijeni nalazi sugerišu primamljivost bavljenja preduzetničkim agrarnim aktivnostima od strane mladih.
agrar, preduzetničke aktivnosti, mlada populacija, područje Jablaničkog okruga
EKONOMSKO-FINANSIJSKA PARADIGMA PRIVREDA BRIKS-A (BRIKS-A PLUS) SA OSVRTOM NA RAZVIJENE EKONOMIJE G7
Ekonomsko-finansijska paradigma ekonomija BRIKS-a i BRIKS-a plus i privreda G7 predstavlja agendu akademskog standarda ovog rada kroz vreme koje je iza nas, današnje vreme i vreme koje je pred nama. Ako postavimo temu iznetog rada, ona se vrlo kratko može predstaviti rečenicom: kakve su bile, kakve su danas i gde će biti ekonomije BRIKS-a i BRIKS-a plus, njihovih deset članica (Brazil, Rusija, Indija, Kina i Južna Afrika, i one novopriključene - Saudijska Arabija, Egipat, Etiopija, Iran i Ujedinjeni Arapski Emirati), uz upoređivanje sa razvijenim ekonomijama G7. Ovaj rad ima za primarni cilj i zadatak prezentovanje raznih scenarija putem studija aktuelnog i budućeg ekonomskog rasta i razvoja, populacije i BDP-a. Predstavljanje naznaka dedolarizacije prikazano je kroz postepenu ali sigurnu višedecenijsku eroziju glavne rezervne valute američkog dolara i hroničnu stabilnost/nestabilnost netradicionalnih rezervnih valuta. Rezultati u istraživanju uključuju raznovrsne studije MMF-a, Svetske banke, Goldman Saksa i drugih respektabilnih institucija i izvora. SWOT analiza kao kulminacija rezultata istraživanja predstavlja konkretan doprinos u ovoj oblasti. Značaj ovog istraživanja ekonomija u usponu prezentovan je preko snaga (prednosti), slabosti, prilika (mogućnosti) i pretnji.
BRIKS, BRIKS plus, američki dolar, G7, rezervna valuta, privredni rast, populacija, SWOT analiza.
DEFICIT ROBNE RAZMENE KAO KLJUČNI GENERATOR PLATNOBILANSNE NERAVNOTEŽE U REPUBLICI SRBIJI
Platnobilansna neravnoteža može nastati iz različitih razloga i pod dejstvom velikog broja faktora. Ekonomska realnost nacionalnih ekonomija ukazuje da je platnobilansna pozicija jedne zemlje u velikoj meri determinisana saldom robne razmene. Privrede koje se odlikuju deficitom robne razmene u najvećem broju slučajeva su istovremeno suočene i sa neravnotežom platnog bilansa. Ukoliko perzistentna platnobilansna neravnoteža dominantno proističe iz negativne spoljnotrgovinske razmene, ona je ozbiljan problem za kreatore ekonomske politike, budući da je potrebno primeniti značajne dugoročne mere za njeno otklanjanje. Cilj istraživanja je da se ustanovi na koji način se višedecenijsko prisustvo deficita robne razmene odražava na platnobilansnu poziciju Republike Srbije. Rezultati istraživanja sugerišu da je deficit robne razmene najznačajniji uzrok platnobilansne neravnoteže u Republici Srbiji. Istovremeno, istraživanje pruža značajne implikacije kreatorima ekonomske politike, budući da se u postojećim uslovima platnobilansna pozicija Republike Srbije primarno može popraviti sprovođenjem strukturnih promena koje bi imale za cilj podsticanje izvoza i unapređenje konkurentnosti domaće privrede.
PRIMENA MODELA KONTINUIRANOG UNAPREĐENJA POSLOVNIH PROCESA I NJIHOV UTICAJ NA KONKURENTNOST PREDUZEĆA
Sve izraženija globalna konkurencija primorava organizacije da implementiraju nove organizacione i proizvodne tehnike kako bi se takmičile i unapredile svoju konkurentsku poziciju. Korišćenje modela, alata i tehnika za kontinuirano unapređenje poslovnih procesa postala je prilika i efikasna strategija da se to postigne. U tom kontekstu, cilj ovog rada je da se prikaže uticaj modela kontinuiranog unapređenja poslovnih procesa na poboljšanje ukupnih performansi organizacije, a samim tim i bolju konkurentsku poziciju. Formulisana je hipoteza koja glasi kontinuirano unapređenje poslovnih procesa direktno utiče na konkurentnost preduzeća. Formulisana hipoteza ispitana je na preduzećima industrije mleka u Republici Srbiji. Istraživanje je sprovedeno na stratifikovanom uzorku kojim se obezbedilo da zbirni podaci imaju adekvatan značaj, odnosno reprezentativnost. Pomoću vođenog intervijua i na osnovu Delphi metode prikupljeni su podaci koji su potom obrađeni na osnovu Spirmanove korelacije ranga kao neparametarske alternative Pirsonove korelacije. Rezultati istraživanja koji su predstavljeni u ovom radu idu u prilog potvrđivanju postavljene hipoteze da se kontinuiranim unapređenjem poslovnih procesa direktno utiče na konkurentnost preduzeća
Potrošački identitet u vremenu globalnih medija i reklama
Društvo savremene informatičke civilizacije suočeno je sa izazovima koji su globalno rasprostranjeni. Ključnu kohezionu ulogu globalnog društva imaju novi mediji i društvene mreže čiji se potencijal ogleda u umrežavanju društava različitih kultura i tradicija. Tvoreći zajedničke karakteristike globalnog društva stvaraju se i identični modeli ponašanja posredstvom kojih pojedinci raznih kultura poprimaju univerzalna obeležja. Jedno od značajnih univerzalnih obeležja globalnog društva je potrošački identitet koji se utemeljuje veštim strategijama reklamno-propagandne delatnosti, plasirane posredstvom globalnih medija. Tako u postkapitalističkom društvu globalni mediji predstavljaju osnovno komunikaciono sredstvo između potrošača i konglomerata – čiji je cilj agresivno promovisanje potrošačke kulture u cilju ostvarivanja efikasnog poslovanja i profita. Imajući u vidu veliki značaj potrošačke kulture, koja oblikuje i vrednosti društva današnjice, cilj u ovom radu je istražiti potrošački identitet u kontekstu globalnih medija i reklama. U radu će biti predstavljene i analizirane osnovne karakteristike potrošačkog identiteta, kao i njegove moguće posledice na razvoj ličnosti. Razmatranje širih problemskih principa potrošačkog identiteta zahteva i analizu konteksta u kome nastaje i biva promovisana ova već dominantna vrsta identiteta današnjice. U skladu sa tim, biće istražen i opisan uticaj globalnih medija i reklama na formiranje i održavanje potrošačkog identiteta.
KVALITET OBRAZOVANJA KAO TEMELJ EKONOMSKOG RASTA I RAZVOJA
Pokretač ekonomskog rasta i razvoja jedne zemje leži u ljudskom kapitalu. Unapređenjem obrazovnog sistema stvaraju se uslovi za sticanje visokokvalitetne radne snage, kao značajnog resursa društveno-ekonomskog razvoja. U radu je istaknut značaj humanog razvoja na ekonomski rast. Uticaj obrazovanja na ekonomski rast ogleda se kroz povećanje produktivnosti, inovativnosti i transfera znanja. Prateći stručni profil sa mogućnostima i potrebama na tržištu rada je jedan od zadataka i obaveza celokupnog obrazovnog sistema. Da bi se ostvario ekonomski rast i razvoj, pored unapređenja kvaliteta obrazovnog sistema, neophodno je i razvijati kompetencije zaposlenih, kroz sprovođenje obuka i prihvatanje koncepta doživotnog učenja. Razvojem veština kod zaposlenih otvara se mogućnost za nova radna mesta i porast zaposlenosti. Kvalitetan obrazovni sistem predstavlja jedan od ciljeva kome Srbija treba da teži na putu svog ekonomskog rasta i razvoja.
Uticaj digitalnih tehnologija Industrije 4.0 na poslovne rezultate cirkularnih poslovnih modela lanca snabdevanja
Globalno tržište se svakodnevno menja. Garancija za opstanak i razvoj je usvajanje cirkularnih poslovnih modela učesnika u lancu snabdevanja. Usvajanje novog načina poslovanja je izuzetno složen i skup proces, ali je primarni izbor svake kompanije. Ograničenost prirodnih resursa, zagađenost vazduha, vode i zemlje bili su alarm za angažovanje svih učesnika na tržištu i definisanje rešenja, za nagomilane probleme. Dakle, neophodno je sistemski rešiti nastale probleme, sa aktivnim učešćem svih učesnika u lancu snabdevanja. Kompanijama je važno da postignu balans u ostvarivanju ekonomskih, ekoloških i društvenih ciljeva. Veliki doprinos u redizajniranju i implementaciji cirkularnih poslovnih modela u lancu snabdevanja dala je Industrija 4.0. Digitalne tehnologije Industrije 4.0 imaju ključnu ulogu u integraciji, ubrzanju procesa, uštedi resursa i vremena i konstantnom iznalaženju načina za smanjenje troškova, kao i stvaranju profita u svakom procesu lanca snabdevanja.
U ovom radu smo se fokusirali na analizu grupisanja podataka kao najčešće korišćene tehnike za grupisanje različitih objekata. Grupisanjem podataka, možemo izdvojiti grupe sličnih objekata iz različitih kolekcija. Prvo smo definisali Big data i klastering kako bismo pratili dalji sadržaj rada. Predstavili smo najpopularnije tehnike grupisanja podataka, uključujući particionisanje, hijerarhijsko grupisanje, grupisanje na osnovu gustine i grupisanje zasnovano na mreži podataka. Big Data opisuje velike količine podataka. Visoka preciznost velikih podataka može doprineti samopouzdanju u donošenju odluka, a bolje procene mogu pomoći u povećanju efikasnosti, smanjenju troškova i rizika. Za obradu podataka koriste se različite metode i pristupi, uključujući grupisanje, klasifikaciju, regresiju, veštačku inteligenciju, neuronske mreže, pravila asocijacije, stabla odlučivanja, genetske algoritme i metod najbližeg suseda. Klaster predstavlja skup objekata iz iste klase, što znači da se slični objekti grupišu zajedno, a različiti objekti grupišu odvojeno. Opisali smo K-means algoritam, hijerarhijsko grupisanje, grupisanje zasnovano na gustini - DBSCAN algoritam i STING algoritam za mrežu podataka.
UPOTREBA MOTIVACIONIH UBEĐUJUĆIH FAKTORA U REKLAMAMA
Cilj tržišnih komunikacija je da advertajzer ubedi primaoca tj. potrošača da prihvati njegovu komercijalnu ponudu i u mnoštvu sličnih, konkurentskih usluga ili proizvoda izabere baš njegov. Reklamiranje je ključna faza marketing procesa i od njegove efikasnosti zavisi tržišni uspeh. Da bi se ubeđivanje preko reklama izvršilo neophodno je poznavati sve činioce u procesu komunikacije i njihove osobine. Potrebno je analizirati sve relevantne osobine pošiljaoca poruke, kanala prenosa, a najviše primaoca u procesu audio-vizuelne komunikacije, pomoću teorija koje objašnjavaju proces komunikacije, teorija pomoću kojih se mogu odrediti i predvideti reakcije primalaca na razne vrste i oblike informacija, njihove psihološke i motivacione faktore u procesu odlučivanja i utvrđivanjem njihove praktične primene na tržišno ubeđivanje. Utvrđivanje karakteristika i stavova potrošača, njihovih mehanizama motivacija i potreba i definisanje načina njihovog korišćenja, promene ili stvaranja novih od strane tržišnog komunikatora-advertajzera je ključni uslov koji treba da se ispuni da bi se postiglo ubeđivanje tj. plasiranje nekog proizvoda, usluge ili ideje. U tu svrhu primena psiholoških mehanizama u reklamiranju i na njima bazirano ubeđivanje je jedino efektivno sredstvo i kao takvo neophodni element ubeđivanja putem audio-vizuelnih medija. Emocionalni faktori - humor, strah, zadovoljstvo i faktor ega imaju veliki uticaj na efektivnost ubeđujućih komercijalnih poruka i njihova upotreba u tržišnim komunikacijama je velika.