Časopis "Ekonomski izazovi" (Online ISSN: 2560-4805, Print ISSN: 2217-8821) u izdanju Univerziteta u Novom Pazaru objavljuje stručne, naučne i pregledne radove. Časopis je trenutno kategorizovan u kategoriji „Ekonomija i organizacione nauke“ sa M51, kao i na međunarodnoj ERIH+ listi. The journal Economic Challenges (Online ISSN: 2560-4805, Print ISSN: 2217-8821) published by the University of Novi Pazar publishes professional, scientific and review articles. The journal is currently categorized in the category "Economics and organizational sciences" with M51, as well as in the international ERIH+ list.
Rural destination and sustainability: exploring the role of events and marketing
The aim of this paper is to examine how elements of rural destinations holding touristic events contribute to the formation of destination identity. Through the analysis of respondents’ attitudes, the problem of sustainability of rural destinations and marketing activities aimed at promoting rural events are analyzed. A quantitative content analysis was conducted to examine the theoretical framework, while primary data were gathered through a survey and analyzed using statistical methods. The findings suggest that rural events, along with other destination elements, significantly contribute to shaping the identity of the host location. The promotion of rural events requires a holistic approach, with particular emphasis on digital marketing, especially leveraging social media and other platforms that enable the sharing of visitor experiences. The results can serve as a foundation for improving marketing activities targeting rural events and enhancing their visibility and appeal.
Copyright (c) 2025 Ekonomski izazovi / Economic Challenges
REAL-WORLD TOURISM DESTINATIONS IN VIDEO GAMES: A CONTENT ANALYSIS OF REDDIT COMMENTS
Video games frequently implement real-world destinations for their virtual environments. This practice not only introduces these destinations to players, but also enhances their recognition, popularity and overall image. In this regard, the aim of this study is to identify video games that depict real-world destinations, as well as the destinations most frequently featured in video games. By utilizing a qualitative content analysis of user-generated comments on the online platform Reddit, the research identifies key video game series and individual titles that incorporate real-world settings, and also highlights the most commonly portrayed destinations. The findings open up the possibility for further research of the presented video games and destinations in order to better understand their relationship and the connection between digital media and tourism. It is anticipated that the results of the research will be useful to the members of the academic community interested in exploring the relationship between video games and tourism, as well as to the tourism policymakers from both renowned and lesser-known destinations worldwide.
Ugovor o radu na određeno vreme između fleksibilizacije i prekarizacije- pravni i ekonomski aspekt
Ugovor o radu na određeno vreme, kao institut radnog prava, zakonodavstvo u Republici Srbiji prepoznaje kao jednu od vrsta radnog odnosa, pored ugovora o radu na neodređeno vreme. Pravni aspekti obrađeni u radu ogledaju se u predstavljanju zakonske regulative i uslova pod kojima se može zaključiti ugovor o radu na određeno vreme i njegova pravna dejstva, kao i usklađivanje radnog zakonodavstva sa pravom Evropske unije. Sa druge strane, odnos broja zaposlenih po osnovu ugovora o radu na određeno vreme i ukupnog broja zaposlenih može nam dati značajne informacije o stanju na tržištu rada. Ukoliko uzmemo u obzir nezaposlenost i ponudu i potražnju na tržištu rada, možemo oceniti da li ugovor o radu na određeno vreme dovodi do fleksibilnosti tržišta rada ili prekarizacije. Mogućnost zloupotrebe ovog pravnog instituta sa posledicama, koje nisu samo pravne već i ekonomske, postoji, najčešće od strane poslodavaca koji na taj način “izbegavaju” rad na neodređeno vreme. Savremeni izazovi, posebno oni povezani sa nesigurnim oblicima rada,zahtevaju dalje usklađivanje pravne regulative sa socijalnim i ekonomskim potrebama društva.
Zakon o radu, ugovor o radu, ugovor o radu na određeno vreme, prekarizacija, fleksibilizacija
EKONOMSKA GLOBALIZACIJA I NJEN UTICAJ NA KULTURNE I JEZIČKE NORME: ANALIZA KROZ PERSPEKTIVU LOKALNOG I GLOBALNOG IDENTITETA
Globalizacija, kao proces intezivne ekonomske kulturne i političke integracije, oblikovala je savremeni svet na više nivoa. Ovaj rad istražuje kako globalni ekonomski tokovi predveđi liberalizacijom tržišta, tehnološkim razvojem i internacionalizacijom kapitala utiču na promene kulturnih i jezičkih normi.
Globalizacija, ekonomski procesi, kulturne norme, jezičke promene
HOW EFFECTIVE ARE HUMAN RESOURCE MANAGEMENT PRACTICES? AN EXAMPLE OF ORGANIZATIONS IN SERBIA - A QUALITATIVE STUDY
With this research we would like to investigate the characteristics of the strategic system of human resource management practices in organizations in Serbia, their connection to the characteristics and behaviors of employees, and their relation to organizational performance in organizations in Serbia. Data were collected through semi-structured interviews with 14 human resource managers representing 14 organizations with a total of 7,000 employees, and analyzed using the Gioia method. Two types of organizations were specifically selected for the sample: international organizations in the manufacturing industry and organizations operating in the field of information technology. According the results- strategic practices from the investigated model are present in organizations in Serbia. Human resource managers who participated in this study found connection between organizational performance and characteristics and behaviors of employees. They connect the characteristics and behaviors of employees with strategic human resource management practices. The results also suggest that in organizations in Serbia there is a need for a more transparent presentation of strategic human resources practices’ contribution.
POREZ NA IMOVINU U SISTEMU FINANSIRANJA LOKALNE SAMOUPRAVE -UPOREDNA ANALIZA U JEDINICAMA LOKALNE SAMOUPRAVEPROPERTY TAX IN THE LOCAL GOVERNMENT FINANCING SYSTEM – A COMPARATIVE ANALYSIS IN LOCAL GOVERNMENT UNITS
Efikasan sistem finansiranja lokalne samouprave predstavlja jedan od ključnih stubova stabilnog i funkcionalnog sistema vlasti, omogućavajući ostvarenje principa fiskalne decentralizacije. Ovim sistemom jedinicama lokalne samouprave se obezbeđuju odgovarajući finansijski resursi, čime se omogućava efikasno i efektivno obavljanje nadležnosti koje su im zakonom poverene. Stabilan i predvidiv sistem finansiranja ne samo da doprinosi autonomiji lokalnih vlasti, već i unapređuje kvalitet javnih usluga koje se pružaju građanima na lokalnom nivou. Jedan od najznačajnijih izvora prihoda za lokalne samouprave jeste porez na imovinu, koji se u praksi pokazao kao jedan od najadekvatnijih oblika oporezivanja na ovom nivou vlasti. Njegova osnovna funkcija jeste da obezbedi stabilan prihod lokalnim budžetima, omogućavajući finansiranje različitih infrastrukturnih, socijalnih i razvojnih projekata od značaja za lokalne zajednice. U Republici Srbiji, proces fiskalne decentralizacije značajno je poboljšan nakon usvajanja Zakona o finansiranju lokalne samouprave iz 2006. godine, gde je ova vrsta oporezivanja prešla u isključivu nadležnost lokalnih samouprava. Ova reforma obuhvatila je ključne aspekte poreske politike na lokalnom nivou, uključujući utvrđivanje poreske osnovice, naplatu i kontrolu poreza na imovinu, kao i mogućnost lokalnih samouprava da samostalno određuju poreske stope u okviru zakonski propisanih granica. Dodatni iskorak u pravcu povećanja efikasnosti ovog sistema ostvaren je izmenama Zakona o porezu na imovinu iz 2010. godine, koje su imale za cilj eliminaciju određenih administrativnih prepreka i neracionalnosti u poreskom sistemu. Ove izmene su doprinele poboljšanju naplate poreza, jačanju kapaciteta lokalnih poreskih administracija i unapređenju transparentnosti u upravljanju lokalnim prihodima. Ukupno posmatrano, kontinuirano unapređenje sistema finansiranja lokalne samouprave kroz reforme poreske politike predstavlja ključni preduslov za jačanje fiskalne autonomije lokalnih vlasti, unapređenje javnih usluga i ostvarenje principa održivog lokalnog razvoja.
UTICAJ ORGANIZACIONE KLIME NA ZADOVOLJSTVO POSLOM KOD NASTAVNIKA
Osnovni cilj istaživanja odnosi se na ispitivanje povezanosti organizacione klime i zadovoljstva poslom nastavnika u školama. Istraživanjem je obuhvaćeno 200 nastavnika zaposlenih u školama u Sjenici. U skladu sa problemima i ciljevima istraživanja koristili smo odgovarajuće merna instrumenata: Uptinik organizacione klime za srednje škole (Proroković i Nogalo, 2023), Skala za merenje zadovoljstva poslom-prevod instrumenta Job Satisfaction Survey (JSS) (Spector, 1994). Za potrebe ovog istraživanja kreiran je sociodemografski upitnik na osnovu kojeg smo prikupili podatke ispitanika o polu, starosti, dužini radnog staža, nivou obrazovanja, mestu stanovanja. Rezultati istraživanja potvrđuju značajnu povezanost organizacione klime i zadovoljstva poslom nastavnika. Hipoteze su potvrđene, a rezultati ukazuju na potrebu za unapređenjem organizacione klime kako bi se povećalo zadovoljstvo poslom nastavnika.
ECONOMIC COSTS OF CORRUPTION - THEORETICAL AND EMPIRICAL ASPECTS
Corruption is a complex economic and social phenomenon that negatively affects economic growth, institutions, foreign investments and the business environment. This analysis includes empirical and theoretical research from the last five years (2019–2024), focusing on the transmission channels through which corruption operates and the effects it produces. Empirical studies (IMF, World Bank, Transparency International) show that corruption reduces GDP by 1-2% per year, increases business costs by 30% and reduces the inflow of foreign investments. Institutional weakness and legal uncertainty further aggravate the economic consequences of corruption. Theoretical research (Kaufmann & Vicente, Rose-Ackerman & Palifka, Wei & Javorcik) confirms that weak institutions and high regulatory uncertainty are key factors in the spread of corruption. Digitization and transparency have been identified as key strategies in the fight against corruption, but their effectiveness depends on political will. The conclusion is that the systemic anti-corruption reform, along with the strengthening of the judiciary and digitalization of public services, can significantly reduce the negative consequences of corruption and promote economic development. Further research should focus on the long-term effects of reforms and new methods of measuring corruption.
corruption, economic growth, institutions, foreign investments, digitization, anti-corruption reforms.
ECONOMIC AND LEGAL ASPECTS OF USURIOUS CONTRACTS
The ability to secure financing is essential in light of economic decision-making. However, when traditional sources of financing are out of reach, individuals often opt for alternative methods. Among them, greenback contracts stand out, which are characterized by extremely unfavorable conditions for the debtor, including unreasonably high interest rates and other forms of economic exploitation. The aim of the paper is to research and analyze the phenomenon of greenfield contracts from economic and legal aspects, with a focus on judicial practice and legislative solutions in the countries of the Western Balkans. The conditions under which the contract can be characterized as greenback, its legal validity, the possibility of annulment and the consequences arising from it are analyzed. Special attention is paid to the challenges in recognizing and sanctioning such contracts, bearing in mind the fact that they often occur on the border of legality. Special attention is paid to the assessment of the effectiveness of the existing debtor protection mechanisms and to the identification of opportunities for improvement of the regulation. Analyzing the legal systems of different countries creates a basis for formulating recommendations that can contribute to strengthening legal certainty and a more effective fight against greenwashing.
usurious contracts, debtor protection, interest rates, criminal aspect, comparative law.
STRES NA RADU I SINDROM SAGOREVANJA KOD PROSVETNIH RADNIKA U NOVOM PAZARU
Savremene promene u obrazovanju od zaposlenih zahtevaju sve više posvećenosti, kompetencija i istovremeno izvršavanje nekoliko različitih zadataka. Svakodnevni napor koji radnici u prosveti ulažu u obavljanju svojih svakodnevnih obaveza dovode do narušavanja njihovog fizičkog i psihološkog zdravlja što rezultira stresom i sagorevanjem na radu. Imajući ovo u vidu, istražiti da li su prosvetni radnici u Novom Pazaru zahvaćeni sindromom sagorevanja na radu i da li se kod njih prepoznaje prisustvo stresa na radu je predmet ovog našeg rada. Prisustvo dugoročnog stresa na radu dovodi do sagorevanja na radu, stoga je prvi od ciljeva našeg istraživanja ispitati da li postoji povezanost između sagorevanja na radu i stresa kod prosvetnih radnika, a nakon toga ispitati i da li postoji povezanost ovih varijabli u odnosu na pol, bračno stanje i starost ispitanika. Pretpostavili smo da povezanost između svih ovih varijabli postoji. Međutim, rezultati su pokazali da postoji povezanost između stresa na radu i sagorevanja na radu (p=0,00). U daljim rezultatima nakon obrade podataka, statistička značajnost (p=0,207) pokazuje da ne postoji razlika kod muških i ženskih ispitanika kada je u pitanju njihov odnos prema stresu, ali kada je u pitanju sagorevanje na radu kod prosvetnih radnika, statistička značajnost (p=0,010) ukazuje da postoji razlika između muških i ženskih ispitanika. Kada je u pitanju bračni status ispitanika rezultati istraživanja su pokazali da ne postoji povezanost između stresa na radu(p=0,113) i sagorevanja na radu (p=0,255) u odnosu na bračni status ispitanika. I rezultati su pokazali da ne postoji statistički značajna razlika kod stresa na radu (p=0,413) i sagorevanja na radu (p=0,850) u odnosu na starost ispitanika. I na kraju rezultati regresione analize su pokazali da postoji povezanost između stresa na radu (β=,145, p= 0,054) i sagorevanja na radu (β=,181, p= 0,010) samo u odnosu na starost ispitanika.
OSTVARENJE SOCIJALNE PRAVDE PROHIBICIJOM KAMATE I LIHVARSTVA-Fundamentalna intencija islamskog bankarstva i finansija
Cilj ovog teksta je da predstavi fundamentalnu intenciju islamskog prava u pogledu zabrane kamate, a to je prevencija eksploatacije ljudi i ostvarenje socijalne pravde. Autor iznosi da je jedna od primarnih karakteristika islamskih finansija zabrana kamate, te pravi distinkciju između beskamatnog bankarstva i bankarstva koje kamatu smatra apsolutno zabranjenom. Autor predstavlja mišljenja klasičnih i savremenih ekonomista i njihovu percepciju kamate kao i njihove teorije opravdanja kamate kao takve. S druge strane, autor naglašava da se islam, kao sveobuhvatan i inkluzivan sistem života, utemeljen na Objavi, bazira na kategoričkoj zabrani kamate s ciljem prevencije eskploatacije ljudi i ostvarenja socijalne pravde kao fundamentalne intencije šerijata.
Kamata, zabrana, prevencija eksplotacije, socijalna pravda
Istraživanje razvoja e-trgovine u svijetu i uticaja marketinga na posjećenost e-trgovine brenda Biancomolina
U ovom radu su razmatrane prednosti koje poslovanje može imati upotrebom elektronske trgovine. Navedeni su tipovi elektronske trgovine kao što su B2C, B2B, C2C, i ukratko su opisani. Prikazan je porast upotrebe elektronske trgovine u svetu kroz statističke podatke koji su preuzeti iz dosadašnjih istraživanja. Takođe je opisan razvoj elektronske trgovine za brend Biancomolina i marketing koji je sproveden, kao i analiza dobijenih rezultata o povećanju posećenosti e-trgovine, obavljena uz pomoć alatke „Google Analytics“. Za potrebe istraživanja razvijena je Web pordavnica pomenutog brenda, potom je sprovedena marketing kampanja i izvršena analiza saobraćaja na prodavnici, provjera vrste uređaja sa kojih se posjećuje prodavnica, ispitivanje za koje proizvode se posjetioci prodavnice najviše interesuju i profilisanje kupaca. Rezultati su pokazali da je uvođenje prodaje putem e-trgovine opravdano i da je marketing uticao na povećanje interesovanja potencijalnih kupaca, kao i same prodaje. Podaci o interesovanjima kupaca pomažu kompanijama da razumeju kome su potrebni njihovi proizvodi, kao i da otkriju usluge i faktore koji utiču na odluke o kupovini.
ISPITIVANJE MIŠLJENJA MLADE POPULACIJE U VEZI BAVLJENJA AGRARNIM PREDUZETNIŠTVOM NA PODRUČJU JABLANIČKOG OKRUGA
<a href="https://publikacije.uninp.edu.rs/index.php/ei/U vremenu ubrzanih globalnih promena, agrarno preduzetništvo je prepoznato kao afirmatvno područje za mlade, naročito one sa kreativnim duhom i idejama koji bi bili iskorišćeni u svrhu inoviranja preduzetničkih agrarnih aktivnosti. Glavna ideja rada ispoljava se u identifikovanju individulanih, ekonomskih i socijalnih faktora i njihovom uticaju na intenciju mladih da se bave preduzetničkim aktivnostima u agraru. Rezultati dobijeni primenom metoda anketnog upitnika pokazuju da analizirani faktori imaju izvesni stepen uticaja na mišljenje mladih u vezi bavljenja preduzetničkim agrarnim aktivnostima. Faktor nedovoljne odlučnosti kod rešavanja poslovnih izazova iz agrarne sfere kao i odsutnost socijalne širine kod nekih poslovnih situacija, su glavne manjkavosti na putu njihove veće uključenosti u ovoj sferi. Dobijeni nalazi sugerišu primamljivost bavljenja preduzetničkim agrarnim aktivnostima od strane mladih.">U vremenu ubrzanih globalnih promena, agrarno preduzetništvo je prepoznato kao afirmatvno područje za mlade, naročito one sa kreativnim duhom i idejama koji bi bili iskorišćeni u svrhu inoviranja preduzetničkih agrarnih aktivnosti. Glavna ideja rada ispoljava se u identifikovanju individulanih, ekonomskih i socijalnih faktora i njihovom uticaju na intenciju mladih da se bave preduzetničkim aktivnostima u agraru. Rezultati dobijeni primenom metoda anketnog upitnika pokazuju da analizirani faktori imaju izvesni stepen uticaja na mišljenje mladih u vezi bavljenja preduzetničkim agrarnim aktivnostima. Faktor nedovoljne odlučnosti kod rešavanja poslovnih izazova iz agrarne sfere kao i odsutnost socijalne širine kod nekih poslovnih situacija, su glavne manjkavosti na putu njihove veće uključenosti u ovoj sferi. Dobijeni nalazi sugerišu primamljivost bavljenja preduzetničkim agrarnim aktivnostima od strane mladih.
agrar, preduzetničke aktivnosti, mlada populacija, područje Jablaničkog okruga
EKONOMSKO-FINANSIJSKA PARADIGMA PRIVREDA BRIKS-A (BRIKS-A PLUS) SA OSVRTOM NA RAZVIJENE EKONOMIJE G7
Ekonomsko-finansijska paradigma ekonomija BRIKS-a i BRIKS-a plus i privreda G7 predstavlja agendu akademskog standarda ovog rada kroz vreme koje je iza nas, današnje vreme i vreme koje je pred nama. Ako postavimo temu iznetog rada, ona se vrlo kratko može predstaviti rečenicom: kakve su bile, kakve su danas i gde će biti ekonomije BRIKS-a i BRIKS-a plus, njihovih deset članica (Brazil, Rusija, Indija, Kina i Južna Afrika, i one novopriključene - Saudijska Arabija, Egipat, Etiopija, Iran i Ujedinjeni Arapski Emirati), uz upoređivanje sa razvijenim ekonomijama G7. Ovaj rad ima za primarni cilj i zadatak prezentovanje raznih scenarija putem studija aktuelnog i budućeg ekonomskog rasta i razvoja, populacije i BDP-a. Predstavljanje naznaka dedolarizacije prikazano je kroz postepenu ali sigurnu višedecenijsku eroziju glavne rezervne valute američkog dolara i hroničnu stabilnost/nestabilnost netradicionalnih rezervnih valuta. Rezultati u istraživanju uključuju raznovrsne studije MMF-a, Svetske banke, Goldman Saksa i drugih respektabilnih institucija i izvora. SWOT analiza kao kulminacija rezultata istraživanja predstavlja konkretan doprinos u ovoj oblasti. Značaj ovog istraživanja ekonomija u usponu prezentovan je preko snaga (prednosti), slabosti, prilika (mogućnosti) i pretnji.
BRIKS, BRIKS plus, američki dolar, G7, rezervna valuta, privredni rast, populacija, SWOT analiza.
DEFICIT ROBNE RAZMENE KAO KLJUČNI GENERATOR PLATNOBILANSNE NERAVNOTEŽE U REPUBLICI SRBIJI
Platnobilansna neravnoteža može nastati iz različitih razloga i pod dejstvom velikog broja faktora. Ekonomska realnost nacionalnih ekonomija ukazuje da je platnobilansna pozicija jedne zemlje u velikoj meri determinisana saldom robne razmene. Privrede koje se odlikuju deficitom robne razmene u najvećem broju slučajeva su istovremeno suočene i sa neravnotežom platnog bilansa. Ukoliko perzistentna platnobilansna neravnoteža dominantno proističe iz negativne spoljnotrgovinske razmene, ona je ozbiljan problem za kreatore ekonomske politike, budući da je potrebno primeniti značajne dugoročne mere za njeno otklanjanje. Cilj istraživanja je da se ustanovi na koji način se višedecenijsko prisustvo deficita robne razmene odražava na platnobilansnu poziciju Republike Srbije. Rezultati istraživanja sugerišu da je deficit robne razmene najznačajniji uzrok platnobilansne neravnoteže u Republici Srbiji. Istovremeno, istraživanje pruža značajne implikacije kreatorima ekonomske politike, budući da se u postojećim uslovima platnobilansna pozicija Republike Srbije primarno može popraviti sprovođenjem strukturnih promena koje bi imale za cilj podsticanje izvoza i unapređenje konkurentnosti domaće privrede.
PRIMENA MODELA KONTINUIRANOG UNAPREĐENJA POSLOVNIH PROCESA I NJIHOV UTICAJ NA KONKURENTNOST PREDUZEĆA
Sve izraženija globalna konkurencija primorava organizacije da implementiraju nove organizacione i proizvodne tehnike kako bi se takmičile i unapredile svoju konkurentsku poziciju. Korišćenje modela, alata i tehnika za kontinuirano unapređenje poslovnih procesa postala je prilika i efikasna strategija da se to postigne. U tom kontekstu, cilj ovog rada je da se prikaže uticaj modela kontinuiranog unapređenja poslovnih procesa na poboljšanje ukupnih performansi organizacije, a samim tim i bolju konkurentsku poziciju. Formulisana je hipoteza koja glasi kontinuirano unapređenje poslovnih procesa direktno utiče na konkurentnost preduzeća. Formulisana hipoteza ispitana je na preduzećima industrije mleka u Republici Srbiji. Istraživanje je sprovedeno na stratifikovanom uzorku kojim se obezbedilo da zbirni podaci imaju adekvatan značaj, odnosno reprezentativnost. Pomoću vođenog intervijua i na osnovu Delphi metode prikupljeni su podaci koji su potom obrađeni na osnovu Spirmanove korelacije ranga kao neparametarske alternative Pirsonove korelacije. Rezultati istraživanja koji su predstavljeni u ovom radu idu u prilog potvrđivanju postavljene hipoteze da se kontinuiranim unapređenjem poslovnih procesa direktno utiče na konkurentnost preduzeća
Potrošački identitet u vremenu globalnih medija i reklama
Društvo savremene informatičke civilizacije suočeno je sa izazovima koji su globalno rasprostranjeni. Ključnu kohezionu ulogu globalnog društva imaju novi mediji i društvene mreže čiji se potencijal ogleda u umrežavanju društava različitih kultura i tradicija. Tvoreći zajedničke karakteristike globalnog društva stvaraju se i identični modeli ponašanja posredstvom kojih pojedinci raznih kultura poprimaju univerzalna obeležja. Jedno od značajnih univerzalnih obeležja globalnog društva je potrošački identitet koji se utemeljuje veštim strategijama reklamno-propagandne delatnosti, plasirane posredstvom globalnih medija. Tako u postkapitalističkom društvu globalni mediji predstavljaju osnovno komunikaciono sredstvo između potrošača i konglomerata – čiji je cilj agresivno promovisanje potrošačke kulture u cilju ostvarivanja efikasnog poslovanja i profita. Imajući u vidu veliki značaj potrošačke kulture, koja oblikuje i vrednosti društva današnjice, cilj u ovom radu je istražiti potrošački identitet u kontekstu globalnih medija i reklama. U radu će biti predstavljene i analizirane osnovne karakteristike potrošačkog identiteta, kao i njegove moguće posledice na razvoj ličnosti. Razmatranje širih problemskih principa potrošačkog identiteta zahteva i analizu konteksta u kome nastaje i biva promovisana ova već dominantna vrsta identiteta današnjice. U skladu sa tim, biće istražen i opisan uticaj globalnih medija i reklama na formiranje i održavanje potrošačkog identiteta.
KVALITET OBRAZOVANJA KAO TEMELJ EKONOMSKOG RASTA I RAZVOJA
Pokretač ekonomskog rasta i razvoja jedne zemje leži u ljudskom kapitalu. Unapređenjem obrazovnog sistema stvaraju se uslovi za sticanje visokokvalitetne radne snage, kao značajnog resursa društveno-ekonomskog razvoja. U radu je istaknut značaj humanog razvoja na ekonomski rast. Uticaj obrazovanja na ekonomski rast ogleda se kroz povećanje produktivnosti, inovativnosti i transfera znanja. Prateći stručni profil sa mogućnostima i potrebama na tržištu rada je jedan od zadataka i obaveza celokupnog obrazovnog sistema. Da bi se ostvario ekonomski rast i razvoj, pored unapređenja kvaliteta obrazovnog sistema, neophodno je i razvijati kompetencije zaposlenih, kroz sprovođenje obuka i prihvatanje koncepta doživotnog učenja. Razvojem veština kod zaposlenih otvara se mogućnost za nova radna mesta i porast zaposlenosti. Kvalitetan obrazovni sistem predstavlja jedan od ciljeva kome Srbija treba da teži na putu svog ekonomskog rasta i razvoja.
Uticaj digitalnih tehnologija Industrije 4.0 na poslovne rezultate cirkularnih poslovnih modela lanca snabdevanja
Globalno tržište se svakodnevno menja. Garancija za opstanak i razvoj je usvajanje cirkularnih poslovnih modela učesnika u lancu snabdevanja. Usvajanje novog načina poslovanja je izuzetno složen i skup proces, ali je primarni izbor svake kompanije. Ograničenost prirodnih resursa, zagađenost vazduha, vode i zemlje bili su alarm za angažovanje svih učesnika na tržištu i definisanje rešenja, za nagomilane probleme. Dakle, neophodno je sistemski rešiti nastale probleme, sa aktivnim učešćem svih učesnika u lancu snabdevanja. Kompanijama je važno da postignu balans u ostvarivanju ekonomskih, ekoloških i društvenih ciljeva. Veliki doprinos u redizajniranju i implementaciji cirkularnih poslovnih modela u lancu snabdevanja dala je Industrija 4.0. Digitalne tehnologije Industrije 4.0 imaju ključnu ulogu u integraciji, ubrzanju procesa, uštedi resursa i vremena i konstantnom iznalaženju načina za smanjenje troškova, kao i stvaranju profita u svakom procesu lanca snabdevanja.
U ovom radu smo se fokusirali na analizu grupisanja podataka kao najčešće korišćene tehnike za grupisanje različitih objekata. Grupisanjem podataka, možemo izdvojiti grupe sličnih objekata iz različitih kolekcija. Prvo smo definisali Big data i klastering kako bismo pratili dalji sadržaj rada. Predstavili smo najpopularnije tehnike grupisanja podataka, uključujući particionisanje, hijerarhijsko grupisanje, grupisanje na osnovu gustine i grupisanje zasnovano na mreži podataka. Big Data opisuje velike količine podataka. Visoka preciznost velikih podataka može doprineti samopouzdanju u donošenju odluka, a bolje procene mogu pomoći u povećanju efikasnosti, smanjenju troškova i rizika. Za obradu podataka koriste se različite metode i pristupi, uključujući grupisanje, klasifikaciju, regresiju, veštačku inteligenciju, neuronske mreže, pravila asocijacije, stabla odlučivanja, genetske algoritme i metod najbližeg suseda. Klaster predstavlja skup objekata iz iste klase, što znači da se slični objekti grupišu zajedno, a različiti objekti grupišu odvojeno. Opisali smo K-means algoritam, hijerarhijsko grupisanje, grupisanje zasnovano na gustini - DBSCAN algoritam i STING algoritam za mrežu podataka.
UPOTREBA MOTIVACIONIH UBEĐUJUĆIH FAKTORA U REKLAMAMA
Cilj tržišnih komunikacija je da advertajzer ubedi primaoca tj. potrošača da prihvati njegovu komercijalnu ponudu i u mnoštvu sličnih, konkurentskih usluga ili proizvoda izabere baš njegov. Reklamiranje je ključna faza marketing procesa i od njegove efikasnosti zavisi tržišni uspeh. Da bi se ubeđivanje preko reklama izvršilo neophodno je poznavati sve činioce u procesu komunikacije i njihove osobine. Potrebno je analizirati sve relevantne osobine pošiljaoca poruke, kanala prenosa, a najviše primaoca u procesu audio-vizuelne komunikacije, pomoću teorija koje objašnjavaju proces komunikacije, teorija pomoću kojih se mogu odrediti i predvideti reakcije primalaca na razne vrste i oblike informacija, njihove psihološke i motivacione faktore u procesu odlučivanja i utvrđivanjem njihove praktične primene na tržišno ubeđivanje. Utvrđivanje karakteristika i stavova potrošača, njihovih mehanizama motivacija i potreba i definisanje načina njihovog korišćenja, promene ili stvaranja novih od strane tržišnog komunikatora-advertajzera je ključni uslov koji treba da se ispuni da bi se postiglo ubeđivanje tj. plasiranje nekog proizvoda, usluge ili ideje. U tu svrhu primena psiholoških mehanizama u reklamiranju i na njima bazirano ubeđivanje je jedino efektivno sredstvo i kao takvo neophodni element ubeđivanja putem audio-vizuelnih medija. Emocionalni faktori - humor, strah, zadovoljstvo i faktor ega imaju veliki uticaj na efektivnost ubeđujućih komercijalnih poruka i njihova upotreba u tržišnim komunikacijama je velika.
KOMPARATIVNA ANALIZA RAZLIČITIH VIDOVA ZAPOŠLJAVANJA SA RAČUNOVODSTVENOG I PRAVNOG ASPEKTA
<a href="https://publikacije.uninp.edu.rs/index.php/ei/Globalizacija i trendovi savremene ekonomije bitno su uticali na sve aspekte društva, a naročito na zapošljavanje. Cilj svake države je da zaposlenost bude na što višem nivou i u skladu s tim omogućeno je zapošljavanje na različite načine. Nestandardni oblici radnih odnosa koji postaju sve učestaliji u velikoj meri modifikuju tradicionalni radni odnos i omogućavaju kreiranje uslova rada prema tržišnim okolnostima. Komparacija različitih načina zapošljavanja vršena je na osnovu ispitivanja poslodavaca iz regiona Južne Srbije putem Google upitnika u pogledu njihovih stavova, percepcija i iskustva prilikom različitih vidova angažovanja radnika. Cilj istraživanja je da se ukaže na uticaj različitih vidova zapošljavanja na radnu motivaciju i produktivnost zaposlenih, ukaže na njihove prednosti i nedostatke, kao i da se pruže smernice poslodavcima prilikom odabira kadra i njihovog zapošljavanja. U cilju sprovođenja fer i korektnih radnih praksi važno je da zaposleni i poslodavci znaju svoja prava i obaveze, a ona direktno zavise od načina radnog angažovanja.">Globalizacija i trendovi savremene ekonomije bitno su uticali na sve aspekte društva, a naročito na zapošljavanje. Cilj svake države je da zaposlenost bude na što višem nivou i u skladu s tim omogućeno je zapošljavanje na različite načine. Nestandardni oblici radnih odnosa koji postaju sve učestaliji u velikoj meri modifikuju tradicionalni radni odnos i omogućavaju kreiranje uslova rada prema tržišnim okolnostima. Komparacija različitih načina zapošljavanja vršena je na osnovu ispitivanja poslodavaca iz regiona Južne Srbije putem Google upitnika u pogledu njihovih stavova, percepcija i iskustva prilikom različitih vidova angažovanja radnika. Cilj istraživanja je da se ukaže na uticaj različitih vidova zapošljavanja na radnu motivaciju i produktivnost zaposlenih, ukaže na njihove prednosti i nedostatke, kao i da se pruže smernice poslodavcima prilikom odabira kadra i njihovog zapošljavanja. U cilju sprovođenja fer i korektnih radnih praksi važno je da zaposleni i poslodavci znaju svoja prava i obaveze, a ona direktno zavise od načina radnog angažovanja.
ugovor o radu, ugovori van radnog odnosa, prava, poreski aspekt, komparativna analiza.
CREATING SHARED VALUE FOR ECONOMIC EMPOWERMENT OF THE NEET POPULATION IN SERBIACREATING SHARED VALUE FOR ECONOMIC EMPOWERMENT OF THE NEET POPULATION IN SERBIA
The paper explores the possibilities for applying the concept of shared value creation in order to reduce the high rate of NEET population in Serbia. The author analyzes the key characteristics of this group of young people who are not in education or employment and the challenges they face. Examples of successful cooperation between business, education and civil society in other countries are considered. Measures such as creating new jobs and training programs tailored to the NEET population are proposed in order to achieve benefits for individuals, the economy and society. The aim of the paper is to formulate recommendations for the Serbian context based on a review of literature and case studies.
NEET population, shared value creation, inter-sectoral cooperation
Priznavanje transakcija sa kriptovalutama: izazovi i perspektive
Najveći izazov sa kojim se susreće savremeno finansijsko izveštavanje jeste pitanje računovodstvenog tretmana transakcija u kojima učestvuje kriptovalute. U nedostatku namenske regulative, poslovni entiteti imaju na raspolaganju postojeću profesionalnu računovodstvenu regulativu koja može biti primenljiva na ove transakcije. Uzimajući u obzir ročnost, volatilnost, odlike i namenu, kritpovalute ispunjavaju uslove nematerijalne imovine, a u određenim slučajevima mogu se priznati i kao zalihe. Shodno profesionalnoj računovodstvenoj regulativi koja definiše nematerijalnu imovinu, odnosno zalihe, poslovnim entitetima su na raspolaganju dva modela vrednovanja kritpovaluta: po nabavnoj i fer vrednosti. Finansijske informacije o kriptovalutama koje bi poslovni entiteti trebali da obelodane uz finansijske izveštaje obuhvataju opis, karakteristike, svrhu držanja, rizike povezane sa držanjem, kao i pitanja materijalnosti kriptovaluta. Navedene informacije bi koristile investitorima i ostalim stejkholderima entiteta u proceni investiranja u entitet, odnosno donošenja odluka o nastavku ili otpočinjanju poslovne saradnje.
THE INFLUENCE OF THE MEDIA ON THE RECOGNITION AND PROMOTION OF THE CULTURAL HERITAGE OF THE CITY OF NOVI SAD: STATISTICAL FINDINGS AND ANALYSIS
Authentic cultural and historical heritage plays a significant role in shaping the appealing image of cities and their development. Novi Sad, the second largest city in the Republic of Serbia, stands out for its concentration of unique buildings, underscoring its pivotal role as a tourist destination rooted in both tangible and intangible cultural heritage. The influence of media convergence has facilitated the dissemination of a substantial amount of data and information in the virtual realm concerning the cultural and historical heritage of Novi Sad, transcending temporal and spatial constraints. The visibility of heritage in the age of globalization, when appropriately interpreted, can be viewed as a contribution to the cultural mosaic, as realized by the authors through three media-research questions. A survey was conducted among 133 citizens of Novi Sad (n=133). The significance of understanding cultural heritage has been established, with respondents holding a "Doctor of Science" degree exhibiting the highest level of knowledge/information. Those expressing an interest in cultural heritage were identified as having the primary reasons for possessing extensive knowledge, while lack of interest and inadequate media representation were cited as reasons for limited knowledge. It has been demonstrated that social networks wield considerable influence in promoting cultural heritage, with YouTube and Instagram exerting the greatest impact. The objective of this study is to elucidate the position and function of the media in promoting the cultural heritage of Novi Sad by fostering a more comprehensive and responsible approach toward the legacy bequeathed by preceding generations, with the aspiration of captivating and motivating segments of society beyond the academic and professional spheres to engage in further creative endeavors.
Društveno odgovorni finansijski modeli islamskog bankarstva za razvoj ruralnih područja – na primjeru Bosna Bank International
Model islamskog bankarstva je u okviru finansija jedna od najbrže rastućih kategorija. Trenutno u svijetu posluje više od 500 islamskih banaka na svim kontinentima. Jedina islamska banka na teritoriji jugoistočne Evrope je Bosna Bank International (BBI) koja je osnovana 2000. godine od strane tri banke sa Bliskog istoka: Islamska razvojna banka, Abu Dabi islamska banka i Dubai islamska banka. BBI je u periodu od 24 godine poslovanja postala prepoznatljiv brend kroz poslovanje koje usklađuje sa principima islamskih finansija, ali i po tome što forsira društveno odgovorne modele u cilju ostvarenja intencija islamsih finansija, a to je maksimizacija profita, ali na etički i društveno odgovoran način. Jedno od glavnih pitanja koje se postavlja jeste i to da li islamske banke zbog načina poslovanja posvećuju veću pažnju društvenoj odgovornosti od konvencionalnih banaka ili u praksi nema velike razlike. BBI je od osnivanja pokretala razne finansijske modele koji su društveno odgovorni kao što su: Turska kreditna linija, kreditne linije sa opštinama i vladama kantona u Federaciji Bosne i Hercegovini, IDB Trust fond, kao i mnogi drugi modeli čiji je koncept bio finansiranje privrede kroz vrlo niske stope, a u okviru nekih modela i po 0%. Profitnu maržu bi uglavnom subvencionisala institucija sa kojom BBI ima sklopljen ugovor o saradnji u cilju podrške privredi. Ova studija se fokusira na model Turske kreditne linije koju je BBI realizirala sa Zirat bankom iz Republike Turske u cilju podrške poljoprivredi posebno u slabije razvijenim ruralnim područjima. Turska kreditna linija je kao model sa 0% profitnom maržom uticala na generalno smanjenje kamatnih stopa u sektoru finansiranja poljoprivrede u Bosni i Hercegovini. Studija mjeri uticaj ove linije na razvoj poslovanja kroz kvantitativnu analizu koja je urađena na osnovu anketiranja fizičkih i pravnih lica koja su korisnici ove linije, a nalaze se u ruralnim područjima u Bosni i Hercegovini.
Islamsko bankarstvo, BBI, ruralni razvoj, kreditna linija, Bosna i Hercegovina
HOW COULD WE RETAIN EMPLOYEES WITH NON-MONETARY INCENTIVES IN OUR ORGANIZATIONS?
The most important factor of every company is its employees, as one of the most valuable resources, they play a big role in the market growth of the company. That is why more and more emphasis is placed on non-monetary employee incentives. This paper will explain what we mean by incentives, what types of non-monetary incentives we distinguish and how they affect the efficiency of employees. Non-monetary incentives have become a very popular method of motivating employees in the last few years, and their importance for motivating workers is confirmed by the results of numerous researches. With effective training, employees are bound to develop their skills and achieve more. Within non-financial rewards, employee recognition and effective training were identified as the most important factors in job satisfaction.
PSIHOLOŠKE KARAKTERISTIKE LIČNOSTI I TEŽNJA KA POSTIGNUĆU
The topic of this paper explores the complex relationship between psychological personality characteristics and the pursuit of achievement. The goal of this research is to determine whether psychological characteristics and socio-demographic variables can influence the pursuit of achievement. Through an analysis of relevant literature, empirical studies, and psychological models, this paper explores various aspects of the relationship between personality and achievement striving. Understanding these connections provides valuable insight into human motivation and behavior and has a wide range of practical implications for supporting individuals in achieving their goals. The results show that socio-demographic variables explain 34% of the variance. The biggest contribution in the model is given by the gender variable (β = -.296, p<0.01) and the age variable (β = -.232, p<0.05). Personality characteristics explained 64% of the variance. The variable negative valence (β = .426, p<0.01) makes the biggest contribution to the model, followed by aggressiveness (β = .237, p<0.01) and positive valence (β = .214, p<0.05). This research thematizes the complex interaction between psychological characteristics of personality and the pursuit of achievement and aims to deepen and understand personality traits and achievement.
Karakteristike ličnosti, postignuće, ličnost.
Menadžerski aspekti egzistiranja preduzeća na savremenom tržištu
Profit se uobičajeno posmatra kao ciljna funkcija preduzeća, u savremenoj literaturi, naročito onoj koja se bavi menadžmentom, odnosno kao veličina kojoj pripada najčešće primarno mesto u širem spektru ciljeva preduzeća. Napori se s toga usmeravaju na pronalaženje mogućnosti i načina za realizaciju tih ciljeva. U računovodstvenim okvirima, profit, može se reći, predstavlja osnovu računovodstvenog postojanja, pri čemu su, pod uticajem zahteva poslovne prakse, računovođe primarno zaokupljene problemima merenja i iskazivanja te veličine. Finansijska teorija nastoji da objasni suštinu preduzeća preko raspodele profita, pronalazeći na tom području osnovne motive njihovog funkcionisanja. Problemi koji, pri tome, na direktan ili manje direktan način tangiraju profit, su različiti i kao takvi u literaturi odvojeno eksploatisani. Iz perspektive finansija cilj preduzeća je maksimizacija dobiti. Sporno je merilo dobiti: maksimizacija profita ili maksimizacija tržišne vrednosti preduzeća. Iza ovog spoljašnjeg neslaganja stoje fundamentalne razlike po pitanju uloge rizika i neizvesnosti u vrednovanju bogatstva.
FINANSIJSKI IZAZOVI PRANJA NOVCA U PROMETU NEKRETNINA
Money laundering, as one form of organized crime, represents a highly complex problem that cannot be fully eradicated, but can be mitigated to a lower level through certain forms of combat with the ultimate goal of preventing and suppressing it, and if possible, eradicating it in areas where it causes the most damage. Due to its severe consequences in the form of economic and political effects, this type of crime is an international problem, which is why the international community is interested in preventing and suppressing all forms of organized crime on a global scale, especially money laundering, which is linked to several forms of organized crime. As a special part of this paper, the emphasis is put on money laundering from the aspect of the real estate market and the malfeasances that occur in it to bring illegal money into legal flows.